یه فاجعه بیسروصدا زیر آبهای اقیانوسها داره اتفاق میافته که تقریباً هیچکس حواسش بهش نیست! دانشمندای موسسه تحقیقات دریایی سلطنتی هلند (NIOZ) و دانشگاه اوترخت تازه فهمیدن که حدود ۲۷ میلیون تُن نانوپلاستیک تقریباً نامرئی تو شمال اقیانوس اطلس دارن پرسه میزنن.
حالا شاید بپرسی اصلاً نانوپلاستیک چیه؟ نانوپلاستیک یعنی تیکههای فوقالعاده ریز پلاستیک که اندازهشون از یک میکرومتر هم کوچیکتره! برای اینکه دید بهتری داشته باشی، یک میکرومتر تقریباً هزار بار کوچیکتر از یک میلیمتره! قبلاً دانشمندها فهمیده بودن که این ذرهها وجود دارن، ولی هیچوقت نمیدونستن که تعدادشون اینقدر وحشتناک زیاد باشه.
یه تیم دانشمند سوار کشتی تحقیقاتی به اسم RV Pelagia شدن و چهار هفته از این نقطه به اون نقطهی اقیانوس رفتن تا نمونه آب جمع کنن. اونا هر چیزی که بزرگتر از یه میکرومتر بود رو فیلتر کردن و بقیه ذرهها رو بردن آزمایشگاه تا با روش اسپکتروسکوپی جرمی (mass spectrometry یعنی یه جور دستگاه که میتونه حتی خیلی کوچیکترین مولکولهای پلاستیکی رو پیدا کنه) بررسی کنن.
یکی از دانشجوهای مسئول نمونهبرداری، سوفی تن هیتبرینک، میگه: “نمونهها رو خشک و گرم کردیم تا بتونیم مولکولهای مخصوص هر نوع پلاستیک رو تو آزمایشگاه اوترخت اندازه بگیریم.” یعنی کارهاشون واقعاً دقیق و وسواسی بوده.
حالا سؤال اینجاست که این همه نانوپلاستیک از کجا اومده؟ راستش، پلاستیکای بزرگتر وقتی کلی تو نور آفتاب میمونن، کمکم میشکنن و ریز میشن. علاوه بر اون، رودخونهها هم پلاستیک رو از خشکی میارن داخل اقیانوس. جالبتر اینکه یه بخش زیادی از این ذرههای پلاستیکی از طریق هوا هم میان، یعنی با بارون میافتن روی سطح دریا یا همینجوری با باد پخش میشن. واقعاً فکرش رو هم نمیکردیم هوامون هم اینجوری کار کنه!
متأسفانه این ذرههای ریز اصلاً بیضرر نیستن. الان دیگه معلوم شده که نانوپلاستیکها وارد زنجیره غذاییـمون شدن، یعنی از باکتریها و پلانکتونهای کوچولو گرفته تا ماهیها و حتی شکارچیهای بالای زنجیره… و آخرش هم خود ما آدما. یه چیز عجیب اینه که دانشمندها نانوپلاستیک رو تو بافت مغز انسان هم پیدا کردن! یعنی این ذرات میتونن سدهای زیستی (biological barriers یعنی دیوارههایی تو بدن موجودات زنده که معمولاً جلوی ورود مواد خارجی رو میگیرن) رو رد کنن. این موضوع، نگرانیهای خیلی جدی درباره سلامت انسان و کل اکوسیستم بهوجود آورده.
البته هنوز مشخص نیست دقیقا این ذرات چطور رو زندگی موجودات اثر میذارن و باید کلی تحقیق بشه. اما یه چیز ثابتشدهست: این میزان نجومی نانوپلاستیکا مشکل «پلاستیک گمشده» رو هم توضیح میده. منظور از پلاستیک گمشده اینه که وقتی جمع میزنی شیمی پلاستیک تولیدی دنیا رو و مقدار پلاستیکی که تو طبیعت پیدا کردن رو میشمری، کلی اختلاف هست. حالا معلوم شد احتمالا بیشتر این پلاستیکها تبدیل به ذرات ریز شدن که تو بررسیهای معمولی اصلاً به چشم نیومدن.
تا الان فقط چند تا مقاله بود که نشون میداد نانوپلاستیک تو آب اقیانوس هست، اما هیچکس نمیدونست حجمش چقدره. این تحقیق اولین تخمین عددی رو ارائه داده!
دانشمندها میگن براساس این یافتهها، تو این بخش اقیانوس از نانوپلاستیک بیشتر داریم تا میکروپلاستیک (میکروپلاستیک یعنی ذرات پلاستیکی با اندازه کمتر از ۵ میلیمتر) و حتی پلاستیکهای بزرگتر؛ و حتی از همه پلاستیکهای شناور تو کل اقیانوسهای دنیا هم بیشتر! این یعنی تهِ داستان فاجعهست.
این تیم تحقیقاتی به تازگی یه کمکهزینه ۳.۵ میلیون یورویی گرفته تا بفهمه این ذرهها دقیقاً چطور رو اکوسیستم اثر دارن، چه نوع پلاستیکهایی بیشتر یافت میشن، و اینکه اصلاً نانوپلاستیک تو بقیه اقیانوسهای دنیا هم به همین شدت هست یا نه.
ولی شاید تلخترین بخش ماجرا اینه: دانشمندها صراحتاً گفتن که این نانوپلاستیکهایی که تو اقیانوس ریخته دیگه هیچ راهی برای پاکسازیش وجود نداره. یعنی وارد اکوسیستم شدن و نمیتونیم برشون گردونیم! پس پیام مهم از این تحقیق اینه که باید هر طور شده جلوی ورود بیشتر پلاستیک به طبیعت رو بگیریم.
اگه دنبال اطلاعات بیشتر بودی، این مقاله ۹ جولای تو ژورنال معتبر Nature منتشر شده.
خلاصه، حالا دیگه چیزی برای پنهان کردن نداریم: اقیانوس هامون تا خرخره از نانوپلاستیک پُر شدن و فقط میتونیم امیدوار باشیم جلوی اوضاع بدتر رو یه کم بگیریم!
منبع: +
