یه خبر باحال از دنیای باستانشناسی براتون دارم که واقعاً جذابه، مخصوصاً اگه به اسرار گذشته علاقه دارین! باستانشناسها تو شمال خراسان (یعنی یکی از دورافتادهترین مناطق ایران) یه قبر خیلی خاص و خفن کشف کردن که مال یه دختر نوجوان بوده و تاریخش به بیشتر از ۳۰۰۰ سال پیش برمیگرده. یعنی زمانی که این منطقه جزو تمدن بزرگ خراسان بوده!
ماجرا از این قراره که تو محوطه به اسم “تپه چالو” تو استان خراسان شمالی، حین کاوشها رسیدن به یه قبر پر و پیمون که بدون زحمت میشه گفت از لاکچریترین قبرهای این تمدن بوده. جالبیش اینه که صاحب این قبر یه دختر حدوداً ۱۸ ساله بوده که، طبق شواهد، به احتمال زیاد به طور طبیعی فوت کرده و خانوادش هم اصلاً کم نگذاشتن واسه مراسم خاکسپاریش.
داخل قبر، کلی وسایل لوکس و جالب پیدا کردن؛ از جمله گردنبند و انگشترِ طلایی، گوشوارهها، سنجاقسرهایی از عاج و برنز (عاج یعنی همون استخون فیل که تو قدیم خیلی قیمتی بوده)، آینه برنزی (برنز یه فلز ترکیبی از مس و قلع)، مهر برنزی با شکل پای انسان و چند تا ظرف سفالی. تازه باستانشناسها میگن این مهرها تو اون زمان نشونه جایگاه اجتماعی و شغل یا نقش صاحبشون بوده.
اما جذابترین بخش قبر یه جعبه سنگی سیاهرنگ با حکاکی مار و عقرب بود! حالا این جعبه به چه درد میخورده؟ برای نگهداری مواد آرایشی یا “سرمه” استفاده میشده. (سرمه یه پودر مشکلیه که قدیمها برای خط چشم و آرایش بکار میبردن.) اینکه روش مار و عقرب حک شده هم احتمالاً دلایل آیینی یا محافظتی داشته، یعنی فکر میکردن این نمادها میتونن از صاحب قبر محافظت کنن یا شگون بیارن.
نکته بامزه: همین مدل جعبه قبلاً تو منطقه باستانی بلخ (Bactria) پیدا شده بود که الان بخشهایی از افغانستان، تاجیکستان و ازبکستان رو شامل میشه. جعبهای که دست این دختر افتاده بود هم به احتمال زیاد از اونجا وارد شده بوده. این خودش نشونه اینه که تو اون دوره چند هزار سال پیش، مردم این سرزمینها با هم دادوستد و ارتباط داشتن و تجارت میکردن.
کلاً تو سایت “تپه چالو” تا الان ۴۸ تا قبر پیدا شده، که تو دستهبندیهای مختلف تاریخی قرار دارن. بیشترشون مال دوره کامپلکس باستانی بلخ-مرو (BMAC) هستن. (BMAC یعنی یه تمدن خیلی قدیمی با شهرهای عظیم، معماری دژگونه و تجارت با مناطق متمدن مثل بینالنهرین و دره سند.) فقط تعداد کمی از قبرها حتی قدیمیتر هستن و به عصر سنگ و مس برمیگردن.
بد نیست بدونین که این دختر رو تو حالت خمیده، به پهلوی راست گذاشته بودن و سرش رو هم به سمت جنوبشرق چرخونده بودن. این احتمالاً یه جور سنت مخصوص خاکسپاری تو تپه چالو بوده و نشون میده مردم اون دوره چقدر برای مراسمات آیینی و نمادها ارزش قائل بودن.
یکی از موضوعات جالب دیگه اینه که اون همه طلا و وسایل گرون فقط واسه یه نوجوان! واقعیت اینه که خود دختر وقت نکرده تو عمرش این موقعیت اجتماعی رو به دست بیاره؛ یعنی از قبل تو خونوادهای رده بالا (یا با ازدواج تو اون سن) این جایگاه رو “به ارث برده”. اینو بهش میگن inherited status، یعنی طبقه اجتماعی ارثی!
علاوه بر این، اون سنجاقسرهای عاجی و مرواریدهای لاجورد هم نشونه ارتباط و تجارت دوربرد با نقاطی مثل افغانستان و دره سند در هند امروزیه. (لاجورد یه سنگ قیمتی آبیرنگ معروفه که بیشتر از افغانستان میومده.)
در مجموع، با کشف این قبر حالا باستانشناسها بیشتر فهمیدن که اون دوره تو خراسان باستان، جامعه خیلی طبقهبندی شده و اشرافی بوده، و حتی نوجوانهای خونوادههای ثروتمند هم قبرهاشون مثل “شاهزادهها” بوده!
اگه به تاریخ و ارتباط تمدنهای باستانی علاقه دارین، سایت “تپه چالو” و کشفیاتش یه جور ماشین زمان واقعی به دنیای اسرارآمیز هزاران سال پیش ایرانه!
منبع: +
