خب بذارین یه داستان علمی-دوستانه رو شروع کنیم! اگه یه کم درباره بیماریهای قلب شنیدین، حتماً اسم تنگی دریچه آئورت یا همون AS به گوشتون خورده؛ یه بیماری شایع که بیشتر به خاطر بالا رفتن سن آدمها تو کل دنیا زیاد شده. یعنی دریچهای که خون رو از قلب هل میده داخل بدن، دیگه درست باز نمیشه. اینجوری قلب زحمتش میره بالا و کلی دردسر درست میکنه.
تا چند سال پیش، تنها راه درمانش جراحی باز و تعویض دریچه بود که ملت زخم بزرگ رو سینهشون میخوردن، ولی حالا یه روش باحالتر مطرح شده به اسم TAVI! این یعنی Transcatheter Aortic Valve Implantation، یا همون کار گذاشتن دریچه به روش کاتتری، که کمتهاجمیتره و بدن اذیت نمیشه. خلاصه تو این روش، بهجای عمل جراحی بزرگ، یه لوله باریک از طریق رگ وارد بدن میکنن و دریچه جدید رو سرِ جاش میذارن.
اما حیف که TAVI با اینکه فوقالعاده است، بازم بعضی وقتا برای بیمارا مشکلاتی میسازه، مثلاً یه چیزی به اسم PVL یا پاراوالوولار لیکیج (نشت کنار دریچه) و حتی گاهی اختلالات تو کانداکشن قلب (یعنی سیستم الکتریکی قلب به مشکل میخوره). هنوزم علت دقیق این مشکلات، کامل شفاف نشده. ولی اخیراً حدس زدن که مشکلات با شکل و میزان کلسیم (رسوبهای سفید روی دریچه) ممکنه ربط داشته باشه. این رسوبا باعث میشن دریچه خشک و سفت شه و همه چیز رو سختتر کنه.
حالا، یه تیم دانشمند خوشذوق تصمیم گرفتن بیان و داستان رو وارد فاز سهبعدی کنن! یعنی چی؟ یعنی با کمک سیتی اسکن از قلب آدمها، مدل سهبعدی درست کردن و تکتک شکل قلب و رسوبات کلسیم روی دریچهها رو بررسی کردن. مدل سهبعدی بزرگی که از قلب 130 نفر که عمل TAVI انجام داده بودن، ساختن. همه دادههای جمعیت، اطلاعات پزشکی قبل و بعد عمل رو هم داشتن. کارشون فقط به اندازه سایز قلب یا سن و وزن نبود، بلکه رفتن سراغ جزئیات شکلها و تفاوتهای بین این آدمها.
نتیجه؟ مدل سهبعدی رسوب کلسیم خیلی جالب دراومد! مثلاً مشخص شد روی هر پره دریچه، رسوبات هلالیشکل ایجاد میشه. این همون چیزیه که دکترها قبلاً با چشم دیده بودن. یا دریچههایی که بزرگتر بودن رسوب بیشتری داشتن. نکته خفن دیگه اینکه هر چی ارتفاع عروق کرونری بیشتر بوده، همون پرهی مخصوص خودش رسوب بیشتری گرفته بوده. عروق کرونری یعنی همون رگهای اصلی که به قلب خون میرسونن.
حالا برسیم به تفاوتهای جنسی یا همون سِکسوال دایمورفیسم. یعنی چی؟ یعنی حتی اگه صرفاً سایز رو کنار بذاریم، مردها و زنها از نظر شکل قلب و میزان رسوب فرق داشتن! مثلاً قلب مردها نسبت به زنها صافتره و رسوب بین دو پرهی اصلیشون بیشتره. حتی تفاوتهایی که تو سیتی اسکن و مدل سهبعدی دیدن، مستقیماً به احتمال ایجاد نشت دریچه بعد از عمل مربوطه. یعنی براساس تست اکو، اونایی که آئورت بزرگتر داشتن، یا سینوس کرونری سمت چپشون کوتاهتر بود، مشکلات نشت کمتر داشتن!
یکی دیگه از کشفیات باحال این بود که طرح پخش رسوب کلسیم روی پرهها تو هر کسی فرق میکرد، ولی هنوز نتونستن صد در صد بگن این فرقها دقیقاً باعث چه نتیجهای میشه. با این حال، مهمترین یافتهشون این بود که زنها – چون قلب کوچیکتر و ریشه آئورت مخروطیتر دارن – نتیجه عملشون نسبت به مردها بدتر بوده. حتی طراحی خود دریچههای TAVI هم نتیجه رو تحت تأثیر قرار میده.
دانشمندا میگن: اگه بتونیم همین مدلهای سهبعدی و بررسی دقیق شکل قلب بیمارا رو وارد کار عملی کنیم، شاید از قبل حدس بزنیم که کی بیشتر ریسک نشت داره و حتی با این اطلاعات دریچههای آینده رو هم بهتر طراحی کنیم! خلاصه، دنیای پزشکی با این مدلسازیهای سهبعدی و تجزیه و تحلیل دقیق، کمکم داره میره به سمتی که «شخصیسازی» واقعا معنی پیدا کنه؛ یعنی درمان برای هر نفر، طبق قلب خودش تنظیم بشه.
در کل، این تحقیقات جدید یه دید خیلی پیشرفته و کاربردی داد که چطور شکل و رسوب کلسیم قلب ما روی سرنوشت عمل TAVI تاثیر میذاره و آینده طراحی تجهیزات پزشکی رو میتونه متحول کنه. کی گفته علم خشک و بیروحِ؟! اینجا که واقعا هیجانانگیزه 🙂
منبع: +
