خب بچهها، بذارید یه داستان باحال براتون تعریف کنم که بین باستانشناسها و شیمیدانها کلی سر و صدا کرده!
داستان از اینجا شروع شد که تو جنوب ایتالیا، توی شهری باستانی به اسم «پِستوم»، حدود ۷۰ سال پیش (یعنی سال ۱۹۵۴)، باستانشناسها هشت تا کوزهی برنزی تو یه معبد زیرزمینی پیدا کردن. ته این کوزهها یه مادهی عجیب غریب و چسبنده مونده بود — یه جورایی شبیه عسل اما خیلی مرموز. خب، همه فکر میکردن احتمالاً این یه جور عسل قدیمیه و شاید هم یه جور نذر یا هدیه به خدایان بوده. اما هر چقدر تلاش کردن که بفهمن دقیقاً چیه، هیچکس نتونست به طور قطعی بگه واقعاً عسل بوده یا نه. حتی چهار بار با تکنولوژیهای مختلف تست کردن اما هیچ رد و نشونی از قندها (که تو عسل هست) پیدا نکردن!
حالا، تیم پژوهشی جدید به رهبری «لوچیانا دا کوستا کاروالیو»، شیمیدان دانشگاه آکسفورد، با ابزارهای شیمی پیشرفته – مثلاً Mass Spectrometry یا طیفسنج جرمی، که یعنی دستگاهی که میتونه تکتک مولکولها و ترکیبات رو دقیق شناسایی کنه – دوباره این ماده عجیب رو زیر ذرهبین گذاشتن. این بار یه چیز خفن کشف کردن: برای اولین بار تونستن قندهای ششکربنه سالم توش پیدا کنن! (قند ششکربنه یعنی مولکولهایی مثل گلوکز و فروکتوز که تو عسل تازه هم کلی ازشون هست.)
پژوهشگرها حتی رفتن سراغ پروتئینها و متوجه شدن توی نمونه قدیمی، ردپای Royal Jelly یا ژل رویال وجود داره، که یه مایع شیریرنگ تولید شده توسط زنبورهای کارگره و برای تغذیه ملکه به کار میره. تازه، پِپتیدهایی (یعنی زنجیرههای کوچیک اسیدآمینه که نوع کوچیکتر پروتئینها هستن) مخصوص گونه زنبور عسل اروپایی (یعنی Apis mellifera) هم توش پیدا کردن! خلاصه همه چی نشون میده که این کوزهها واقعاً یه جور کندوی عسل داشتن.
نکته جالب اینجاست که یونهای مس (Copper ions) هم تو این مخلوط عسل پیدا کردن. یون مس خاصیت Biocidal داره، یعنی میتونه میکروبها و موجودات ریز رو بکشه و باعث بشه قندها یا همون عسل مدت بیشتری سالم بمونه. پس شاید همین باعث شده که بعد از ۲۵۰۰ سال، ذرههایی از عسل ته کوزهها باقی بمونه!
اهمیت این کشف چیه؟ خب، حالا ما میدونیم که یونانیها و رومیها عسل و زنبور عسل رو واسه کلی چیز استفاده میکردن، از دارو و مراسم مذهبی گرفته تا لوازم آرایش و غذا. زمانی که این کوزهها کشف شدن، خیلیا فکر میکردن که عسل، به عنوان هدیه به خدایان، نماد جاودانگی (immortality) بوده. حالا این مطالعه تقریبا اثبات کرد که واقعاً همین بوده!
راستی اون معبد عجیب که کوزهها توش پیدا شدن، یه Heroon یا مقبرهی نیمهمخفی توی پستوم بوده. توش کنار کوزهها، یه میز چوبی بزرگ با میلههای آهنی پیچیده شده با پشم هم پیدا کردن. گفته میشه اینا رو به افتخار ایزدی باستانی به نام «هلیس» یا حتی بنیانگذار افسانهای شهر سیبریس وقف کرده بودن. سیبریس شهری بود که وقتی تو قرن ششم قبل میلاد نابود شد، مردمش اومدن و پستوم (یا همون پوسایدونیا) رو ساختن و بعدها رومیها اینجا رو گرفتن و اسمش رو گذاشتن پستوم.
نکته آخر: کاروالیو میگه این تحقیق نشون داد اگه دوباره به نمونههای موزهها سر بزنیم، با تکنولوژیهای جدید شاید بشه کلی کشف خفن و جواب به معماهای سالها پیش پیدا کرد. خلاصه هنوز هم دنیای باستان شور و هیجان خودش رو داره و چه بسا تو کوزههای بعدی، چیزهای عجیبتر هم پیدا کنیم!
منبع: +
