همیشه وقتی حرف دایناسورهای عظیمالجثه و گوشتخوار میشه، اولین چیزی که به ذهنمون میاد، یه هیولای بزرگ با فکهای قدرتمنده، نه؟ مثلاً همین T. rex معروف — همونیکه کلی فیلم براش ساختن و نماد دایناسورهای شکاریه! اما بذار بهت بگم که دنیای این بندهخداها خیلی پیچیدهتر از این حرفاست.
اخیراً یه گروه از دانشمندان دانشگاه بریستول تو یه تحقیق جالب — که نتیجهش توی ژورنال Cell چاپ شده — اومدن دقیق بررسی کردن که اصلاً این دایناسورهای شکاری با کلههای غولپیکرشون چه داستانی داشتن. اصطلاحاً به این گروه عظیم میگن “تراپودها” (Theropods)، یعنی همون دایناسورهایی که روی دو تا پا راه میرفتن و شکارچی بودن.
حالا چه تحقیق کردن؟ اومدن با تکنولوژی سهبعدی مثل سیتی اسکن و اسکن سطحی (CT و Surface scan یعنی اسکن دقیق سهبعدی که همه جزئیات استخوانها رو نشون میده)، ۱۸ گونه مختلف از تراپودها رو از نظر قدرت نیش زدن و نحوه جویدن پردازش کردن و حسابی زیر ذرهبین گذاشتن. هدفشون هم این بود بفهمن که راه رفتن روی دو پا چطور ساختار جمجمه و عادات غذایی این غولها رو تغییر داده.
نتیجه چی شد؟ دیدن که هرکدوم از این دایناسورها راه تکامل خودشونو رفتن! مثلاً T. rex جمجمهش جوری طراحی شده بود که بتونه با قدرت زیاد مثل کروکودیل لقمه رو له کنه و استخون رو خورد کنه. اما غولهای دیگه مثل اسپینوسور (Spinosaurus) و آلوصور (Allosaurus) که اونها هم شکارچی و دوتا پایی بودن، جمجمهشون تخصصیتر بود برای پاره کردن و تیکه تیکه کردن گوشت، نه کوبیدن و خرد کردن استخون! یعنی اونا بیشتر میبریدن و میدریدن تا اینکه له کنن.
Andrew Rowe که یکی از پژوهشگرهاست میگه: “هیچ مدل جمجمهای بهترین مدل نبود. هرکدوم از این دایناسورهای شکارچی، ساختار مخصوص به خودشون رو داشتن و هرکدوم با مدل خودشون زندگی میکردن!” یعنی همزمان تو یه محیط، چند مدل مختلف دایناسور غول شکارچی بودن که هم تخصصی بودن و هم خیلی با هم رقابت شدید نداشتن؛ چون هرکسی کار خودش رو انجام میداد.
یک نکته خیلی جالب دیگه که دانشمندا فهمیدن این بود که سایز بدنی خیلی تعیین کننده نبوده! بعضی دایناسورهای کوچیکتر حتی استرس بیشتری توی جمجمهشون تجربه میکردن، چون عضلات قویتری داشتن و نیروی نیش بالا داشتن. یعنی لزوماً هرچی بزرگتر بوده، نیش قویتر نبوده.
یه مقایسه جذاب: دکتر Rowe میگه آلوصور مثل اژدهای کومودوی امروزی بوده (یه مارمولک غولپیکر تو اندونزی که شکارچیه و با دهن قوی گوشت رو پاره میکنه). اما T. rex شبیه کروکودیل امروزی بوده که کارش له کردن و خرد کردن شکار بوده. تازه این تفاوتها باعث میشه بفهمیم تو دنیای دایناسورهای شکارچی، رقابت خیلی کمتر و تخصص خیلی بیشتر از اون چیزی بوده که فکر میکردیم.
در کل، تحقیق نشون داد که تکامل، همیشه یه راه ثابت نشون نمیده. تو دایناسورهای شکارچی، همزمان جمجمههایی بودن که توش قدرت خردکنندگی بالا بوده و هم جمجمههایی که حرفهای برای پارهکردن بودن. خلاصه، انگار طبیعت چندتا مدل برای هیولای شکارچی طراحی کرده بوده و هرکی یه جور موفق بوده! پس دفعه بعدی که فیلم دایناسوری دیدی و دیدی یکی داره خرد میکنه و یکی دیگه تکه تکه، بدون که واقعاً اینجوری بوده و علم هم تأییدش کرده! 😉
منبع: +
