اگه اهل فضا و شگفتیهای آسمون باشین، یه خبر هیجانانگیز براتون دارم: احتمال داره این آخر هفته (جمعه یا شنبه، 8 یا 9 آگوست)، یه طوفان ژئومغناطیسی متوسط به زمین بخوره و منجر به این بشه که توی ۱۸ تا ایالت آمریکا شفقهای قطبی پیدا بشه! شفق قطبی همون نورهای رنگارنگیه که معمولا فقط تو مناطق قطبی میشه دید، ولی حالا شاید بشه از نیویورک تا آیداهو هم شاهدش بود.
کل ماجرا از اونجایی شروع شد که روز ۶ آگوست، سازمان ملی اقیانوسی و جوی آمریکا (NOAA) اعلام کرد که مراقب باشین چون یه طوفان ژئومغناطیسی در راهه. این طوفان به خاطر فوران بزرگ اخیر خورشیدی (بهش میگن سولار فلر) به وجود اومده و احتمالاً با کلی پلاسما (یعنی مادهای که بار الکتریکی داره و خیلی داغه) که از خورشید جدا شده مرتبطه. به این انفجار عظیم که خورشید ناگهان حجم زیادی پلاسما میفرسته سمت فضا، میگن Coronal Mass Ejection (CME) یا همون “خروج توده تاج خورشیدی”—یه اتفاق که باعث قویترین طوفانهای ژئومغناطیسی میشه.
حالا طوفان ژئومغناطیسی چیه؟ در واقع نوعی اختلال موقته تو مغناطوسفر زمین (یعنی همون منطقهای اطراف زمین که میدون مغناطیسی کرهی زمین رو گسترش میده و از ما در برابر تشعشعات فضایی محافظت میکنه). این اتفاق وقتی میافته که بادهای خورشیدی با سرعت و شدت زیاد به طرف زمین حرکت کنن و وارد مغناطوسفر بشن.
خود NOAA میگه شدتش تقریبا متوسط و G2 هست. اگه نمیدونین این مقیاس چیه، باید بگم که شدیدترین طوفانها G5 هستن. مثلا طوفان G5 که اردیبهشت ۱۴۰۳ اتفاق افتاد و باعث شد شفق قطبی حتی تا فلوریدا هم دیده بشه!
خبر خوب اینه که برای آدمای عادی این طوفان خطرناک نیست و قراره فقط تأثیرش رو سیستمهای تکنولوژی مثل ماهوارهها و GPS و سیگنالهای رادیویی باشه. مثلاً وقتی این ذرات باردار توی یونوسفر (بخشی از جو بالایی که بین زمین و خلاء فضا مرز قرار میده) جمع میشن، ممکنه باعث تضعیف یا اختلال توی دکلهای مخابراتی یا سیستمهای ناوبری بشه—حتی گاهی باعث میشه تراکتورهای هوشمند تو مزارع مسیریابیشون رو از دست بدن! البته واقعاً به ندرت اتفاق بحرانی پیش میاد.
آسون نیست پیشبینی کنیم دقیقاً چه ساعتی شفقهای شمالی دیده میشن، اما معمولاً بهترین زمان برای مشاهده این نورهای هیجانانگیز، یکی دو ساعت نزدیک به نیمهشب، وقتی آسمون کاملاً تاره. فقط این رو هم بدونین همین جمعه که ماه کامل Sturgeon Moon (یعنی ماه کامل ماه آگوست با یه اسم خاص عجیب!) قراره از غروب طلوع کنه و اگه خیلی پرفروغ باشه ممکنه شفقهای ضعیفتر رو محو کنه. پس اگه واقعا دنبال شکار شفق قطبی هستین، پشتتون رو به ماه بگیرین!
جالب اینجاست که حتی وقتی شفقها ظاهر میشن، همیشه راحت نیست ببینین چون بستگی به شرایط آب و هوا و روشنایی محیط هم داره. ولی اگه خوششانس باشین و تو یکی از این ۱۸ ایالت سمت شمال باشید (مثلاً داکوتای جنوبی یا آیووا)، شاید نورهای سبز و بنفش شفق قطبی رو تو آسمون ببینین و کلی کیف کنین.
در کل اینجور طوفانها هر چند وقت یکبار اتفاق میافتن و دانشمندا همیشه دارن مطالعه میکنن تا بفهمن مغناطیس زمین دقیقاً چطور کار میکنه و حتی چطور با سطح اکسیژن جو ارتباط داره. خلاصه، اگه اهل ماجراجویی زیر آسمون هستین، این آخر هفته رو از دست ندین و یه سر به آسمون تاریک بزنین؛ شاید یکی از قشنگترین نورهای طبیعی عمرتون رو ببینین!
منبع: +
