یه خبر خیلی باحال از دنیای شیمی و فضا! دانشمندها بالاخره تونستن یه مولکول به اسم «سوپر الکل» یا اسم واقعیش “مِتانِتِترول” رو بسازن که تا حالا فکر میکردن اصلاً نمیشه وجود داشته باشه، چون خیلی ناپایداره و زود از هم میپاشه. متانتترول تنها الکلیه که چهار تا گروه اکسیژن و هیدروژن دور یه اتم کربن جمع شدن (یعنی فرمولش واقعاً خاصه!) و اصلاً رو زمین به صورت طبیعی پیدا نمیشه.
این مولکول از خانواده «اورتو اسید»هاست – اورتو اسید یعنی یه دسته از ترکیبات شیمیایی که محققها معتقدن احتمالاً برای شکلگیری اولین شکلهای حیات خیلی حیاتی بودن. فقط مشکل اینجاست که این ترکیبات خیلی ناپایداره و آزمایش کردن باهاشون کلی دردسر داره. مثلاً همین متانتترول هر لحظه ممکنه از هم بپاشه، مخصوصاً اگه شرایط دقیقی نداشته باشه. برای همین ساختنش توی لابراتوار از اون کارهای عجیب و سخت بود.
داستان جالبتر میشه: محققها برای این که ببینن متانتترول تو فضا چطور ممکنه تشکیل بشه، اومدن آب و دیاکسیدکربن رو با هم قاطی کردن، بعد گذاشتنشون تو دمای منفی ۲۶۸ درجه سلسیوس (یعنی تقریباً سردتر از هرجایی که فکرشو میکنی!) توی یه دستگاه ویژه به اسم «کریو کولر» – کریو کولر یعنی یخچال خیلی خفن مخصوص دماهای خیلی پایین. بعدش با نوع خاصی از پرتوها که شبیه اشعههای کیهانیه (اشعه کیهانی یعنی اون موجهایی که از فضا میان و به چیزها برخورد میکنن)، شلیکشون کردن تا یه واکنش شیمیایی بندازن. بعدش با نور ماوراء بنفش (همون نور فرابنفشی که معمولاً چشم آدم اونو نمیبینه) یه ذره متانتترول به صورت گاز درست شد و تونستن پیداش کنن. نتیجه این آزمایش رو توی مجله Nature Communications هم منتشر کردن.
حالا چرا همش اینقدر شگفتانگیزه؟ چون پیداکردن این الکل عجیب میتونه کمک کنه بفهمیم تو فضا چطوری مولکولهایی که احتمالاً پایه و اساس حیات هستن، ساخته میشن. یه شیمیدان به اسم رالف کایزر که توی دانشگاه هاوایی کار میکنه گفته: «این کار مرزهای علم رو یکم عقبتر برده و الان میتونیم چیزهایی رو کشف کنیم که تا الان نشدنی بودن.»
دومین نکته جالب اینه که حالا دانشمندای حوزه زیستشناسی فضایی (یعنی همونایی که دنبال سرنخهای حیات توی فضا میگردن) میتونن برن بررسی کنن که این متانتترول تو ابرهای گرد و غبار سرد و تاریکِ تشکیلدهنده ستارهها و سیارهها چطوری ساخته یا نابود میشه. رایان فورتنبری (یکی دیگه از نویسندههای این پژوهش که توی میسیسیپی کار میکنه)، این الکل رو یه جورایی شبیه به «بمب پیشزیستی» توصیف کرده – یعنی این مولکول اگه یه ذره انرژی بگیره، آمادهست بره و کلی مواد دیگه مثل آب یا هیدروژن پراکسید (همون آب اکسیژنه که اکثرمون تو خونه داریم!) تولید کنه؛ و این مواد برای آغاز حیات خیلی مهمن.
در واقع، متانتترول رو به یه دونه بلوط کوچولو تشبیه کرده: خودش به تنهایی درخت نمیشه ولی تحت شرایط مناسب ممکنه رشد کنه و خیلی مواد پیچیدهتر بسازه. خلاصه، دانشمندا اینو یه جور «بذر زندگی» دونستن که هرجا باشه، میتونه نشونهای باشه که اونجا مواد لازم برای شروع حیات وجود داره.
حالا دانشمندها امید دارن که این کشف بتونه راه رو برای شناسایی مکانهایی توی فضا باز کنه که احتمال پیدایش یا وجود حیات درشون بیشتره. شاید با این جور کشفها یه روز واقعاً به نشونههایی از موجودات فضایی برسیم! کی میدونه…
منبع: +
