اگه فکر کردین اورانوس یه سیاره معقول با ماههای محدود و مشخصه، باید بهتون بگم که کاملاً اشتباه میکنین! تازهترین خبرها از کشف یه ماه جدید دور اورانوس با تلسکوپ فضایی جیمز وب میگن. یعنی حتی اون موقع که فضاپیمای معروف وویجر ۲ (Voyager 2) تقریباً ۴۰ سال پیش از کنار اورانوس گذر کرد، نمیتونست این ماه کوچولوی سمج رو ببینه.
ماجرا از اونجایی شروع شد که تیم محققان از موسسه تحقیقاتی Southwest Research (همون مرکزی که خیلی روی منظومه شمسی کار میکنه) داشت با دوربین فروسرخ نزدیک (NIRCam یعنی دوربینی که نور فروسرخ رو میگیره و معمولاً میتونه چیزهایی رو ببینه که چشم ما نمیبینه) به اورانوس نگاه میکرد. وسط یه سری عکس با نوردهی خیلی طولانی (هر عکس ۴۰ دقیقه) یهو متوجه یه نقطه کمنور و مرموز شدن. این ماه در مجموع توی ۱۰ تا عکس شناسایی شد و دختر دانشمند تیم، Maryame El Moutamid، خیلی هیجانزده گفت: این ماه کوچیکه ولی کشفش خیلی مهمه و حتی وویجر ۲ هم اون موقع پیداش نکرده بود!
ابعاد این ماه واقعاً ریزه: تقریباً ۶ مایل یا همون ۱۰ کیلومتر قطر داره! (یعنی واقعاً کوچولوعه و به نسبت اندازههای معمولی ماهها میشه گفت “ریز نقش” حساب میشه.) دلیلش هم اینه که هم خیلی کمنوره، هم سایزش کمه، واسه همین هیچ تلسکوپ زمینی یا حتی وویجر نتونسته بود لوَش بده.
حالا اورانوس تبدیل شده به سیارهای با ۲۹ تا ماه! جالبه بدونین این سیاره، مخصوصاً تو حلقههای داخلی خودش، شلوغتر از هر سیاره دیگه منظومه شمسیه. یعنی هیچ سیاره دیگهای انقدر ماه کوچیکِ داخلی نداره و اگر بخواین دقیق بدونین، این ماه شده چهاردهمین جسمی که داخل مدار پنج ماه بزرگ اورانوس قرار داره (اسم ماههای بزرگ اورانوس: میرندا، آریل، آمبریل، تیتانیا و اوبرون هستند، که معمولاً تو کتابای نجومی خیلی ازشون اسم میبرید).
یه نکته جالب دیگه هم هست: مدار این ماه تقریباً دایرهایه. دانشمندا حدس میزنن این یعنی احتمالاً ماه تقریباً همونجا که الان هست بهوجود اومده. خودش تقریباً ۵۶ هزار کیلومتر (۳۵ هزار مایل) از مرکز اورانوس فاصله داره و بین مدار دو ماه دیگه (اوفلیا – Ophelia و بیانکا – Bianca) میچرخه.
Matthew Tiscareno از موسسه تحقیقاتی SETI (که بیشتر دنبال نشونههای حیات تو فضا میگرده) گفته که همین نشون میده کار اورانوس از اون چیزیه که فکر میکردیم پیچیدهتره و شاید کلاً مرز بین “حلقههای سیاره” و “منظومه ماهها” تو اورانوس واقعاً مبهم باشه و حسابی باهم قاطی شده باشن!
البته هنوز ماه جدید اسم رسمی نداره و طبق روالی که اتحادیه بینالمللی نجوم (IAU: یه سازمان جهانی که درباره نامگذاری اجرام فضایی تصمیم میگیره) داره، براش اسم انتخاب خواهد شد.
چرا این کشف مهمه؟ چون تلسکوپ جیمز وب یه جورایی سطح جدیدی از دقت و حساسیت توی فضا رو آورده و به دانشمندا این امکان رو داده که حتی این ماههای ریزهمیزه دورترین سیارهها رو هم کشف کنن. تیم محققان گفتن که این کشف بخشی از پروژه «برنامه ناظر عمومی» (General Observer Program) بوده، یعنی دانشمندان از سراسر دنیا میتونن پروپوزال بدن و با وب تحقیق انجام بدن، نه فقط تیمهای ناسا.
آخر ماجرا هم دختر دانشمند تیم گفت که ما داریم کار وویجر ۲ رو ادامه میدیم، همون فضاپیمایی که ۲۴ ژانویه ۱۹۸۶ از کنار اورانوس رد شد و برای اولین بار عکسهای نزدیک برامون فرستاد. حالا تقریباً ۴۰ سال بعد، تلسکوپ جیمز وب حسابی داره دنیای ناشناخته و مرموز اورانوس رو برامون باز میکنه. انگار پایانی برای کشفیات هیجانانگیز منظومه شمسی وجود نداره!
منبع: +
