خب رفقا، یه خبر جالب براتون دارم! بالاخره دانشمندها با کمک تلسکوپ فضایی جیمز وب یا همون JWST (این تلسکوپ یه ابزار فوقپیشرفتهست که کلی امکانات خفن داره برای دیدن اعماق فضا با نور مادون قرمز)، تونستن راز یکی از عجیبترین و درخشانترین انفجارهای رادیویی که تا حالا ثبت شده رو بیشتر روشن کنن.
ماجرا از اونجا شروع شد که یه سیگنال رادیویی بینهایت قوی و خیلی سریع از یه گوشه فضا گذشت و رسید به زمین. این نوع سیگنالها رو بهشون میگن «انفجار رادیویی سریع» یا Fast Radio Burst (FRB). یعنی چی؟ یعنی یه پالس خیلی خیلی کوتاه (در حد میلیثانیه) اما با قدرتی بیشتر از کل انرژیای که خورشید طی چند روز منتشر میکنه! خودت تصور کن چی میشه. دانشمندها از سال ۲۰۰۷ که این پدیده رو کشف کردن، بیشتر از ۱۰۰۰ تا از این FRB ها دیدن، اما چون خیلی کوتاهه و عجیب، هنوز دلیل اصلی شونو دقیق نمیدونن. یک نظریه معروف هم هست که میگه این انفجارها از «مگنتار»ها میان – مگنتار یه جور ستاره نوترونیِ فوقمغناطیسی و باقیمونده از ستارههای مردهست که میچرخه و مغناطیس فوقالعاده قوی داره.
اما داستان امسال جذابتر بود! در ماه مارس، رصدخونه CHIME (که یه مجموعه بزرگ از آنتنهای مخصوص شنود اینجور سیگنالها تو کانادا و آمریکا داره)، قویترین انفجار رادیویی کل تاریخ رو ثبت کرد. این سوپرسیگنال رو اسم گذاشتن FRB 20250316A یا همون RBFLOAT (سرنام Radio Brightest Flash Of All Time یعنی روشنترین انفجار رادیویی کل زمانها!).
این انفجار انقدر شدید بود که محققها فکر کردن باید نسبتاً نزدیک به کهکشان راه شیری خودمون باشه. پس از چندتا تلسکوپ مختلف استفاده کردن تا ببینن دقیقاً از کجا اومده. لوکیشن رو هم پیدا کردن: کهکشان NGC 4141 که توی صورت فلکی دب اکبر (Big Dipper) هست و حدود ۱۳۰ میلیون سال نوری با ما فاصله داره! جالبه بدونی اندازه منطقهای که منبع این انفجار روش پیدا شد، فقط چیزی حدود ۴۵ سال نوریه – مقایسه کن با عرض کل راه شیری ما که صدهزار سال نوریه!
اما قشنگترین قسمت ماجرا حضور تلسکوپ جیمز وب بود. این تلسکوپ با دقت فوقالعاده بالاش مثل این بود که بخوای یه سکه ریز رو از فاصله ۱۰۰ کیلومتری تشخیص بدی! جیمز وب نهتنها تونست منطقه دقیق انفجار رو مشخص کنه، بلکه محیط اطرافش و حتی چند تا ستاره همسایه رو هم زیر ذرهبین برد. ظاهراً مرکز ماجرا جاییه به اسم NIR-1 که یا یه “غول سرخ” (Red Giant یعنی همون ستارههایی که آخر عمرشون خیلی بزرگ میشن و باد میکنن)، یا یه ستاره سنگین میانسال که چندین برابر خورشیده. این دوتا خودشون FRB تولید نمیکنن، اما شاید یه رفیق مخفی، مثلاً یه ستاره نوترونی (Neutron Star یعنی هسته خیلی فشردهی ستارههای منفجرشده)، به دور اون غول میچرخه و از اون ماده میکشه و باعث انفجار شده. یا شاید هم این منطقه پر از ستارههای بزرگ و جوونه و یکیشون قبلاً تبدیل به مگنتار شده اما انقدر کمرنگه که جیمز وب نمیتونه ببینتش.
دانشمندها الان دو سناریو دارن: یا با یه سیستم دوتایی ستارهای روبهرو هستیم که یه ستاره مرده داره از ستاره دیگه مواد میکشه و باعث انفجار میشه، یا اینکه یه مگنتار تنها عامل این انفجاره و هنوز دیده نشده. در هر حالت کلی اطلاعات باحال درباره محیط اطراف و چگونگی انفجارها به دست آوردن. تازه جیمز وب نشون داده میشه باهاش حتی ستارههای منفرد اطراف انفجار رو هم دید و این کار رو خیلی دقیقتر کرد.
این اکتشاف نهتنها کمک میکنه راز انفجارهای رادیویی سریع رو باز کنیم (که یکی از مرموزترین معماهای فیزیک فضاییه)، بلکه به فهم رفتار ستارهها و روند زندگی و مرگشون هم کمک میکنه. خلاصه که همکاری تلسکوپ چایم و جیمز وب داره دنیای نوینی رو برای شناخت بینظمیها و عجایب فضا میسازه. شاید دفعه بعد، رازهای بیشتری از ستارهها برامون رو بشه! اگر به فضا و ستارهها علاقه داری، حتماً منتظر خبرهای بعدی باش، چون این فقط شروعشه!
منبع: +
