حتماً براتون جالب میشه بدونید که آیونتیم آبِتِه، یکی از منتخبهای نوآوران زیر ۳۵ سال مجله MIT Technology Review سال ۲۰۲۵ شده! موضوع جالبیه چون داستان زندگیش واقعاً مثل یه فیلم انگیزشیه.
آبته تو یه شهر کوچیک توی اتیوپی بزرگ شد؛ جایی که برق داشتن، ولی انقدر قطعی داشت که خیلی شبها مجبور بود با شمع درس بخونه. خودش با خنده میگه شاید همین باعث شده تنها فرد خانواده باشه که عینکی شده و چشمش ضعیفه! حتی یادش میاد که صبحها لباس مدرسهاش رو باید روی آتش خشک میکرد تا بتونه قبل از رفتن بپوشه. یکی از کارای روزانهش هم آماده کردن فضولات گاو برای سوخت بود؛ واسه اینکه خوب خشک بشه باید حسابی توش سوراخ میذاشتن – خلاصه داستان سوخت محلی رو بلد بود حسابی!
این شرایط باعث شد که از همون بچگی به انرژی و مشکلاتش فکر کنه. جرقه اصلی علاقهش به این حوزه تو کلاس شیمی دبیرستان خورد؛ وقتی فهمید با سلول سوختی میشه آب رو به انرژی تبدیل کرد. سلول سوختی یعنی یه جور تکنولوژی که مستقیم از واکنش شیمیایی، برق تولید میکنه. به قول خودش اصلاً مثل جادو میموند!
آبته از همون بچگی شاگرد زرنگی بود و حتی بالاترین نمره امتحان سراسری اتیوپی رو هم گرفت. از همون موقع تصمیم گرفت بره آمریکا تا تحصیلاتش رو ادامه بده، ولی این کار اصلاً راحت نبود. سه سال پشت سر هم به دانشگاههای آمریکا اپلای کرد تا بالاخره تونست بورسیه نسبی از کالج Concordia تو مینهسوتا بگیره. برای بقیش کلی تلاش کرد؛ به شرکتها و آدمهای پولدار سر زد، هزار بار جواب رد شنید (حتی بعضی جاها نگهبانها دنبالش کردن!) تا اینکه بالاخره یه دوست خانوادگی کمکش کرد.
وقتی اولین بار به آمریکا رسید و وارد خوابگاه شد، چراغا خودشون با سنسور روشن شدن! خودش میگه هم خوشحال بوده از این امکانات جدید و هم یه جورایی حس عذاب وجدان داشته چون میدونسته تو اتیوپی چه خبره.
ولی کالجش چندان تحقیقاتی نبود واسه همین زود دستبهکار شد تا بره تو یه آزمایشگاه واقعی. ایمیل زد به سوسینا هِیل (یه دانشمند اتیوپیایی معروف که الان تو دانشگاه نورثوسترن هست) و درخواست کارآموزی تابستونی کرد. خانم هیل تعریف میکنه تعداد ایمیلای درخواست خیلی براش میاد ولی آبته یه چیز دیگه بود؛ انرژی و انگیزهش فرق میکرد، واسه همین یه شانس داد و اونم نشون داد که هیچ مانعی جلوش رو نمیگیره!
آبته تابستون رو به کار روی مواد واسه سلولهای سوختی اکسید جامد گذروند. سال بعدش هم برگشت، بعدشم کلی جای مختلف از جمله IBM و آزمایشگاه Los Alamos کار کرد تا در نهایت مدرک ارشدش رو از استنفورد گرفت و پستدکتراش رو تو UC Berkeley.
از ۲۰۲۳ به عنوان استاد کمکی (Assistant Professor) تو دپارتمان علم مواد و مهندسی MIT مشغول شد؛ یه جای کلی کلاس و اعتبار که خودش حالا سکاندار یه گروه تحقیقاتی شده. تیمش دو مسیر اصلی داره: یکی توسعه باتریهای سدیمی (Sodium-Ion Batteries) و دیگری روشی جدید برای تولید آمونیاک.
این باتریهای سدیمی رو اخیراً بیشتر میشنوی چون جایگزین مناسبی برای باتریهای لیتیومی محسوب میشن (یعنی باتریهایی که الان تو ماشینای برقی و ذخیرهسازهای برق استفاده میشه). فرقش چیه؟ باتریهای لیتیومی وابسته به مواد معدنی خاص و گرون مثل لیتیم و نیکل هستن که هم قیمت بالایی دارن، هم از نظر ژئوپلیتیکی دردسر دارن (یعنی کشورای خاصی کنترلش رو دارن). ولی سدیم ارزونتره و راحتتر پیدا میشه.
البته باتریهای سدیمی مشکل دارن: چگالی انرژیشون کمه، یعنی نسبت به وزنشون انرژی کمتری ذخیره میکنن. میشه با ولتاژ بالاتر درستش کرد ولی مواد فعلی تو ولتاژ بالا خراب میشن و عمر باتری کم میشه. تیم آبته داره مواد جدید و افزودنیهایی رو میسازه که عمر و راندمان این باتریها رو ببره بالا و دیگه به نیکل هم نیازی نباشه. کلی روش مهندسی مواد رو دارن تست میکنن تا این باتریها واقعاً بتونن با باتریهای لیتیومی رقابت کنن.
کار مهمتر دیگهش اما روی تولید آمونیاکه؛ اونم با روشی کاملاً متفاوت! آمونیاک یه ماده شیمیاییه که بیشتر تو کود کشاورزی استفاده میشه و اخیراً به عنوان سوخت سبز برای حملونقل دریایی هم روش فکر میکنن. الان تولید آمونیاک باعث ۱ تا ۲ درصد کل انتشار گازهای گلخانهای دنیا میشه؛ یعنی همین یه صنعت این همه آلودگی درست میکنه!
آبته و تیمش اخیراً مقالهای منتشر کردن و نشون دادن اگه واکنش شیمیایی تولید آمونیاک رو زیر زمین انجام بدیم (با استفاده از گرما و فشار طبیعی زمین)، میشه انرژی و آلودگی رو کلی کاهش داد. این روش هم سبزتره و هم نوآورانه. همین باعث شد شرکت Addis Energy رو با همکاری کارآفرین MIT، یِت-مینگ چیانگ و چند متخصص نفت راه بندازه. قراره پایلوت این کار رو تو یه رآکتور زیرزمینی تو اتیوپی بسازن. (راستی Addis تو زبان امهری یعنی “جدید”!)
به جز اینا، آبته عشق کمک به دانشآموزاست. سال ۲۰۱۷ با چند نفر دیگه یه سازمان به اسم Scifro راه انداخت که مدرسه تابستونی واسه بچههای اتیوپی میذاره (و برنامه دارن به رواندا هم برن). تو این کلاسها به بچهها انرژی و تجهیزات پزشکی یاد میدن و براشون منتور (راهنما) میذارن.
با این همه مدرک و جایگاه تو یکی از بهترین دانشگاههای دنیا و مدیریت یه استارتاپ پرسر و صدا، آبته فوقالعاده متواضعه و مرتب تاکید میکنه موفقیت تیمیه نه فردی: “تا روستا نباشه، هیچی ساخته نمیشه!”
همیشه موقع کار کردن به دوستها، خانواده و همسایههای سابقش تو اتیوپی فکر میکنه و دوست داره راهحلهایی برای مشکلات واقعی اونا پیدا کنه. خلاصه عاشق علمه و میخواد دنیا بهتر شه، ولی یادش نمیره که اصل قضیه آدما هستن نه فقط فناوری!
منبع: +
