بذار صادق باشم؛ این خبر خیلی باحاله! یکی از بزرگترین شرکتهای نفت و گاز دنیا، یعنی Eni (انی)، تصمیم گرفته تا یک میلیارد دلار برق از یه نیروگاه جدید بخره که توسط Commonwealth Fusion Systems داره ساخته میشه. Commonwealth یه استارتاپ معروف تو حوزه “همجوشی هستهای” هست. حالا همجوشی هستهای چیه؟ یه جور انرژی که سعی میکنه دقیقا همون کاری رو انجام بده که خورشید و ستارهها انجام میدن؛ یعنی چسبوندن اتمهای هیدروژن به هم برای تولید کلی انرژی! میشه گفت مثل معجون قدرت برای دنیای تکنولوژی و انرژی.
داستان اینه که Eni به عنوان یه غول نفتی (که اکثر درآمدش از نفت و گازه) از ۲۰۱۸ تا حالا داره تو Commonwealth سرمایهگذاری میکنه. حالا هم تصمیم گرفتن برق تولیدی اولین نیروگاه تجاری همجوشی این شرکت رو به مبلغ یک میلیارد دلار بخرن. این نیروگاه قراره تو ایالت ویرجینیای آمریکا ساخته بشه و تا اوایل دهه ۲۰۳۰ به شبکه برق وصل شه. یعنی تا کمتر از ده سال دیگه! تازه جالب اینجاست که فقط چند هفته پیش، Commonwealth نزدیک به ۸۶۳ میلیون دلار دیگه سرمایه جذب کرد و تا الان جمع کل سرمایههایی که گرفتن نزدیک به ۳ میلیارد دلار شده! چندی پیش هم گوگل قرارداد خرید برق از همین نیروگاه رو بست. اگه بخوایم رک باشیم، ای سرمایهگذاریها داره نشون میده فضا برای انرژی همجوشی حسابی داغ شده و شرکتا واقعا دارن جدی میگیرنش.
Commonwealth اصلا یه شاخه جدا شده از مرکز پلاسمای MIT هست (پلاسما هم اون حالت چهارم ماده است که توش اتمها کلی انرژی دارن و برق و مغناطیس خودشون رو حسابی نشون میدن). این شرکت با مانور روی تکنولوژی “توکامک” (یه دستگاه بزرگ دوناتمانند که با آهنرباهای خاص، پلاسما رو تو مرکز نگه میداره تا همجوشی صورت بگیره) داره تلاش میکنه اولین نیروگاه عملی و تجاری رو بسازه. راستی، “to kama k” واقعا یه اسم باحاله برای دستگاهی که میخواد انرژی آینده رو بسازه!
الان توکامک نمایشی اولیه این تیم که اسمش Sparc هست، بیشتر از ۶۵ درصدش ساخته شده و مشغول تست و مونتاژ قطعات هستن. قراره تا دو سال دیگه بتونه پلاسما تولید کنه و نشون بده بیشتر از انرژیای که دریافت میکنه، تولید برق داره. بعدش فاز جدیتر یعنی نیروگاه Arc شروع میشه که ساختش قراره حدود ۲۰۲۷ یا ۲۰۲۸ کلید بخوره تا تو اوایل دهه ۲۰۳۰ به شبکه وصل بشه. البته کل این پروژه چند میلیارد دلار بودجه میخواد و قبول دارم که Commonwealth هرچی پول تا الان گرفته، کافی نیست و باید بیشتر سرمایه جذب کنه. قرارداد با Eni یکی از تیکههای کلیدی پازل این ماجراست!
یک نکته دیگه اینکه خود Eni هم فقط به نفت و گاز راضی نمونده و چند سالیه سراغ فناوریهای سبزتر مثل سوختهای زیستی و انرژیهای تجدیدپذیر رفته. تو مصاحبهای گفتن “ما نمیتونیم بشینیم تا دنیا خودش تغییر کنه، باید خودمون وارد عمل بشیم”. البته هنوز دقیقا نگفتن با این برق همجوشی که میخوان بخرن، قراره چی کار کنن؛ ولی قبلتر تو آمریکا از باد و خورشید هم برق میگیرن و میفروشن، پس احتمالا همون مدل رو میخوان ادامه بدن.
تو دنیای همجوشی فقط Commonwealth نیست که خبرسازه؛ Helion، یه استارتاپ دیگه، گفته تا سال ۲۰۲۸ اولین نیروگاه خودش رو راه میاندازه و حتی مایکروسافت باهاش قرارداد خریده تا دیتا سنترهاشو برق بده (البته بعضیا این زمانبندی رو خیلی خوشبینانه و غیرواقعی میدونن).
حالا با اینکه تا اینجای کار میلیاردها دلار روی همجوشی خرج شده، فقط یک آزمایشگاه تو آمریکا (NIF تو موسسه Lawrence Livermore) تونسته نشون بده واقعا میتونه تو یه واکنش همجوشی، بیشتر از انرژی ورودی برق تولید کنه. هیچ پروژه تجاری خصوصی هنوز به این رکورد نرسیده. بعضی دانشمندها مثل آقای اد مورس (استاد مهندسی هستهای دانشگاه برکلی) میگن ما هنوز مقاله علمی جدی و داوریشدهای ندیدیم که واقعاً اثبات کنه فیزیک این ماجرا رو شکوندیم. با این حال بعضی دیگه از کارشناسا مثل سهیلا گونزالس از موسسه Clean Air Task Force میگن اینکه شرکتهای بزرگ و استارتاپها دارن قراردادهای تجاری بزرگ میبندن، خودش باعث میشه این فناوری از حالت آزمایشگاهی خارج بشه و به مقیاس صنعتی برسه؛ و این فوقالعادهست چون الان دیگه همه دارن بهش به چشم یه منبع انرژی جدی نگاه میکنن.
خلاصه حرف اینکه دنیای انرژی گویا قراره یه تحول اساسی ببینه و همجوشی که تا دیروز فقط تو آزمایشگاهها بود، کم کم داره وارد زندگی واقعی میشه. شاید تا چند سال دیگه، برق خونمون نه از سوزوندن نفت و گاز، بلکه از پیوند هیدروژنها و ساخت خورشیدهای کوچیک تو نیروگاهها تأمین بشه! اون موقع دیگه واقعا وارد دنیای علمی-تخیلی میشیم!
منبع: +
