وقتی هوش مصنوعی جای دکتر میشینه: ماجرای یه استارتاپ پزشکی عجیب

بذار اولش یه سناریو برات بگم: فرض کن حالت خوب نیست، زنگ میزنی مطب دکتر که نوبت بگیری. بر خلاف همیشه، فردا سریع برات وقت می‌ذارن! میری سر جلسه و این بار نه عجله‌ایه، نه کسی حرفتو قطع می‌کنه، بلکه یه نفر نیم‌ساعت کامل با دقت به همه مشکلاتت گوش میده، سوالای خوب می‌پرسه و آخر سر هم با یه طرح درمانی و پاسخ مطب رو ترک می‌کنی… اما نکته اینجاست: شاید اصلا با یه دکتر واقعی صحبت نکرده باشی!

یه استارتاپ پزشکی به اسم Akido Labs تو جنوب کالیفرنیا واقعاً همون کاری رو کرده که بالا گفتم. خیلی از بیماران این کلینیک‌ها، که حتی روی Medicaid (بیمه دولتی برای آدمای کم‌درآمد) هم هستن، خیلی سریع و بدون انتظارای طولانی می‌تونن با متخصص قرار بذارن. نکته جالب اینجاست که تو این مدل، بیمارا گاه اصلاً با دکتر ملاقات ندارن یا حتی وقت خیلی کمی باهاش می‌گذرونن! به‌جاش با یه Medical Assistant (یعنی دستیار پزشکی که دانش پزشکی محدودتری داره) حرف می‌زنن و پشت صحنه کار اصلی تشخیص رو یه هوش مصنوعی به اسم ScopeAI انجام میده.

حالا ScopeAI چیه؟ بذار راحت بگم: این یه نوع LLM یا همون Large Language Model ـه (مدل زبانی خیلی بزرگ مثل ChatGPT یا Claude و Llama که خودش می‌تونه متن بسازه و تحلیل کنه). ScopeAI کل صحبت‌های بین بیمار و دستیار رو تبدیل به متن می‌کنه، تحلیل می‌کنه که مشکل چیه و حتی راه درمان و تشخیص می‌ده! آخرش فقط لازمه یه دکتر کار رو بیاندازه زیر ذره‌بین، تایید کنه یا لازم بود تصحیحش کنه، والسلام.

CTOی آکیدو، Jared Goodner، صادقانه گفته: “تمرکز ما اینه که ببینیم چجوری میشه نقش دکتر رو تو ویزیت کمتر کرد.” مدیر عامل شرکت، Prashant Samant هم میگه با این سیستم دکترا می‌تونن چهار تا پنج برابرِ قبل مریض ببینن! تو دنیایی که روز به روز جمعیت داره پیرتر و مریض‌تر میشه و دسترسی به دکتر سخت‌تر، همچین چیزی واقعاً ارزشمنده. مخصوصاً که بیمه Medicaid هم داره قراره پانزده درصد پولش رو کم کنه و اوضاع رو بدتر کنه.

البته خیلی از کارشناسا شک دارن که انقدر از کار فکری دکترارو بسپریم دست هوش مصنوعی تصمیم درستیه یا نه. مثلاً Emma Pierson (استاد بین رشته‌ای کامپیوتر و علوم پزشکی) میگه فاصله زیادی بین دانش یه دکتر و یه دستیار با هوش مصنوعی هست و اگه مراقب نباشیم، ممکنه مشکل درست کنیم. خودش از آینده هوش مصنوعی تو پزشکی هیجان‌زده‌ست، ولی معتقده این روش Akido شاید بهترین راه نباشه.

راستی این ScopeAI، بخش‌هایی مثل قلب (کاردیولوژی)، غدد (اندوکرینولوژی) و مراقبت‌های اولیه رو پوشش میده. حتی تیم Street Medicine آکیدو که به بی‌خانمان‌های لس‌آنجلس خدمات میدن هم دارن با این ابزار کار می‌کنن. قبلاً برای اینکه یه بی‌خانمان داروی ترک اعتیاد بگیره، حتما باید پزشک رو حضوری می‌دید؛ الان دیگه دستیارا با ScopeAI ویزیت اولیه رو انجام میدن و دکتر فقط بعدا تصمیم نهایی رو تایید یا رد می‌کنه. همین باعث شده ظرف ۲۴ ساعت بیماران داروهاشونو بگیرن! کل پروسه‌ای که قبلا خیلی طول می‌کشید.

اما باید بدونی این روش فقط برای کسایی جواب میده که بیمه Medicaid دارن. بقیه بیمه‌ها معمولاً می‌خوان دکتر حتما خودش با بیمار حرف بزنه. همین موضوع باعث نگرانیه که نکنه دو دسته بیمار داشته باشیم: یه عده باید منتظر بمونن، یه عده خیلی فوری کارشون راه میفته.

سمانت میگه منظورشون تبعیض نبوده و درواقع بابت ساختار خود بیمه‌هاست و تاکید می‌کنه باز هر بیماری بخواد می‌تونه صبر کنه و ویزیت کلاسیک با دکتر داشته باشه.

خود ScopeAI چطور کار می‌کنه؟ انگار یه تیم مدل‌های زبانی (همون LLMها) پشتشه که هرکدوم یه بخش ویزیت رو هندل می‌کنن: هم سوالات مرتبط با جوابای بیمار می‌سازن، هم فهرست بیماری‌های احتمالی رو می‌چینن. نسخه‌های پیچیده شده از Llama (متای اوپن‌سورس) و Claude (مدل انتروپیک) رو دارن استفاده می‌کنن. دستیار پرسش‌های ScopeAI رو می‌پرسه و همزمان این AI تحلیل می‌کنه و سوال جدید می‌ده. انتهاش واسه دکتر یه گزارش جمع و جور درست می‌کنه: خلاصه مکالمه، تشخیص اصلی، دو سه گزینه جایگزین، و اینکه چرا به این تشخیص رسیده.

اما با همه این هیجان‌ها، قانون چی میگه؟ طبق Medical Practice Act کالیفرنیا، AI نمی‌تونه جای مسئولیت و تشخیص دکتر رو بگیره؛ ولی دکترا اجازه دارن از AI کمک بگیرن و الزامی به ویزیت حضوری یا حتی لحظه‌به‌لحظه نیست. Akido میگه چون آخرش این پزشکه که باید تایید کنه، دیگه نیاز به تایید FDA (سازمان غذا و داروی آمریکاست که دارو و دستگاه پزشکی رو تایید می‌کنه) ندارن.

اما خیلیا مثل Zeke Emanuel (استاد اخلاق پزشکی دانشگاه پنسیلوانیا) نگرانن بیمارها واقعاً نمی‌دونن که تا چه حد یک الگوریتم داره به جای دکتر تصمیم می‌گیره. معمولاً به بیمار فقط میگن “یه AI کنار ماست” اما توضیح نمیدن که خودش تشخیص و پیشنهاد درمان میده. حتی مطالعات نشون داده دکترا گاهی اوقات تو کار با AIها بیش از اندازه بهشون تکیه می‌کنن که بهش میگن “Automation Bias” یا سوگیری اتوماسیون، یعنی چون ماشین گفته پس منم قبول می‌کنم!

Akido میگه برای مقابله با این مشکل آموزشای ویژه به دکترا میدهند و ScopeAI رو طوری طراحی کردن که خودش نقاط کور و سوگیری انسانی رو تا حد ممکن پوشش بده. هربار دکترا یه پیشنهاد ScopeAI رو اصلاح کنن، مدل دوباره با داده آپدیت میشه و Akido بررسی می‌کنه که حداقل تو تستای پیشین، ScopeAI تو سه پیشنهاد برترش، ۹۲٪ مواقع تشخیص درست بده.

نکته اینجاست که تابه‌حال هنوز آزمایش علمی سختی مبنی بر سنجش کیفیت Outcome (نتیجه کار) بیماران نکردن. خیلی از متخصصا مثل Pierson معتقدن باید اینجور مدل‌ها با روش‌های سنتی و حضوری مقایسه بشن و ببینن واقعاً نتیجه بیمارا بهتر شده یا نه.

در آخر، آدم می‌بینه تکنولوژی داره خیلی سریع وارد پزشکی میشه و داره فرم تعامل پزشک و بیمار رو عوض می‌کنه. شاید یه روز نشه فهمید طرف اون ور خط واقعاً دکتره یا یه مدل زبانی قوی! اما فعلا قرار نیست پزشکا بیکار بشن؛ فقط کارشون باهوش‌تر و عجیب‌تر شده! حالا نظر تو چیه؟ دوست داشتی اولین نفری باشی که با یه دکترِ هوش مصنوعی ویزیت میشه؟

منبع: +