خب بچهها، بذارید یه داستان عجیبغریب از دنیای انرژی براتون تعریف کنم!
همین هفته شرکت Commonwealth Fusion Systems اعلام کرد که برای اولین نیروگاه تجاری همجوشی (fusion power plant یعنی نیروگاهی که با همجوشی هستهای برق تولید میکنه، مثل فرایندی که توی خورشید اتفاق میافته!) توی ویرجینیا یه مشتری پولدار دیگه پیدا کرده. طرف هم کسی نیست جز Eni، یکی از گندههای شرکتهای نفت و گاز دنیا! Eni اومده یه قرارداد میلیارد دلاری بسته که از این نیروگاه هنوز نساخته، برق بخره!
حالا نکته جالب اینجاست: این واکتور اصلاً هنوز وجود نداره! حتی اون نمونه کوچیکتری که Commonwealth داره میسازه تا نشون بده طرحشون واقعاً کار میکنه هم هنوز آماده نشده.
الان فاز عجیبی توی دنیای همجوشی هستهایه. سرمایهگذارها دارن کلی پول میریزن توش که این نیروگاههای بزرگ رو بسازن، حتی بعضیا دارن قراردادهای عجیب با شرکتهایی میبندن که هنوز حتی یه واکتور کار درستودرست حسابی ندارن. همه اینا قبل از اینه که اصلاً یه واکتور واقعی ساخته بشه که بتونه برق تولید کنه! منظورم اینه که برای ساخت یه تکنولوژی جدید کلی پول لازمه، اما اگه زیاد از حد انتظارات بالا بره ممکنه همه چیز قاطی پاتی شه!
یادتونه سه سال پیش، آزمایشگاه ملی Lawrence Livermore با اون دستگاه لیزر خفن خودش معروف شد؟ همون National Ignition Facility یا NIF که با قویترین لیزرهای دنیا یه ذره سوخت رو به دمای ۱۰۰ میلیون درجه سانتیگراد رسوند و باعث شد اتمهای هیدروژن با هم ترکیب بشن (یعنی همجوشی!) و انرژیای هم بیشتر از اون چیزی که لیزرها مصرف کرده بودن آزاد کنن. این اتفاق به قول معروف یه milestone حسابی تو صنعت همجوشی بود.
همین باعث شد بالاخره همه امیدوار بشن که همجوشی میتونه بیشتر از مصرفش انرژی تولید کنه، چون قبلاً فقط توی تئوریها این رو میگفتن. ولی خب هنوزم کلی مشکل سر راهه – مثل اینکه دستگاه NIF وحشتناک پیچیده بود و انرژی مصرفیشم سرسامآور! تازه تمام آزمایش هم یه چشم به هم زدن بیشتر طول نکشید. برای اینکه یه نیروگاه واقعی بسازی، باید بتونی مدام و بهصرفه این رو انجام بدی.
بعد از این خبر همه چشمها چرخید سمت استارتاپهایی مثل Commonwealth، Helion و Zap Energy. همه منتظر بودن ببینن کی میتونه این تکنولوژی رو توی یه دستگاهی بسازه که بشه واقعاً بهش برق متصل کرد! اما تا الان هنوز هیچکدوم موفق نشدن واکتور واقعی بسازن.
از حق نگذریم، این شرکتها کلی پیشرفت فنی داشتن. مثلاً Commonwealth تونسته آهنربای ابررسانایی با دمای بالا بسازه و حتی نتایج تحقیقاتش رو هم منتشر کرده (ابررسانا یعنی موادی که وقتی به دمای خاصی میرسن مقاومت الکتریکیشون تقریباً صفر میشه و میتونن جریان خیلی قوی رو بدون هدر رفت رد کنن!). Zap Energy تونسته دستگاه آزمایش خودش رو به مدت سه ساعت بیوقفه روشن نگه داره که وزارت انرژی آمریکا هم تأییدش کرده. Helion هم توی واشنگتن ساخت نیروگاه خودش رو شروع کرده. – توی چین هم که کلاً صنعت همجوشی با بودجه دولتی داره میتپه!
اما همونطور که استاد مهندسی هستهای Ed Morse از برکلی میگه: “اونا واکتور ندارن!” البته خودش داشت درباره Commonwealth حرف میزد ولی واقعیت اینه که بقیه هم همین وضعیت رو دارن.
با همه این حرفها هنوز هم کلی سرمایه داره سرازیر میشه توی این زمینه. Commonwealth امسال موفق شده بیش از ۸۰۰ میلیون دلار سرمایه جذب کنه. الان هم دوتا مشتری بزرگ مثل Eni واسه یه نیروگاهی که هنوز رو کاغذه، قرارداد خرید برق بستن. حالا سؤال: چرا یکی باید برق یه دستگاهی رو بخره که حتی یه پیچش هم مونتاژ نشده؟ آدم استاین (Adam Stein)، مدیر بخش نوآوری انرژی هستهای تو Breakthrough Institute (یه موسسه تحقیقاتی معروف)، میگه از نظر شرکتهایی مثل Eni این بستن قرارداد مثل بُرد-بُرده. یعنی چی؟ یعنی وقتی Eni اعلام میکنه Commonwealth رو حمایت میکنه، میتونه به این استارتاپ پول جمع کردن کمک کنه تا بالاخره نیروگاه رو بسازه. ضمن اینکه Eni خودش هم توی Commonwealth سرمایهگذاری مستقیم کرده و اگه پروژه بگیره، سودشم به جیب خودش میره. تازه، نرخ سرمایهی پایینتر برای نیروگاه یعنی Eni میتونه برق رو با قیمت ارزونتری بخره.
در نهایت، ساخت نیروگاه همجوشی واقعاً پول میخواد، حالا هر کی حاضره بودجه بده، چه شرکت نفتی باشه چه شرکت تکنولوژی، خیلی هم خوب! اما یه نگرانی مهم اینه که افرادی که بیرون گودن، فکر نکنن همه این قراردادها یعنی تکنولوژی آماده و قطعی شده.
کریس رایت، وزیر انرژی آمریکا اخیراً با صدا و سیمای بریتانیا (BBC) با شور و شوق زیاد گفت همجوشی بزودی جهان رو برقرسانی میکنه. البته تنها کسی نیست که رویاهای بزرگ درباره همجوشی داره، چون واقعاً تکنولوژی هیجانانگیزیه، ولی تا وقتی یه نیروگاه واقعی تو کار نباشه، همه این عدد و رقمها بیشتر تبلیغات و امیدآفرینیه تا واقعیت.
البته اینم بگم که دولت ترامپ در آمریکا داره حمایت از انرژیهای تجدیدپذیر مثل باد و خورشیدی رو کاهش میده و حتی اطلاعات اشتباه درباره امنیت، هزینه و کارایی اونا پخش میکنه – Regulatory bodies یعنی همون نهادهایی که باید مراقب و ناظر این چیزا باشن!
نکته آخر که باید بهش دقت کنیم اینه که برای تأمین برق آینده و کم کردن آلودگی نیروگاهها احتیاج به کلی تکنولوژی داریم. پس نباید فقط به این تکنولوژی تازه امید ببندیم وقتی کلی گزینه دیگه همین الان وجود دارن و کار میکنن.
این خلاصه ماجرا بود – یه صنعت حسابی جذاب ولی هنوز درحال رشد! 😉
منبع: +
