اگه فکر میکنی راه رفتن توی آفتاب داغ اذیته، باید داستان مردم ترکانا تو کنیا رو بشنوی! این جماعت قهرمان هر روز توی دمای بالای ۴۰ درجه باید چند کیلومتر با سطل آب روی سرشون راه برن تا برای خودشون و حیوانات آب بیارن. تازه رژیم غذاییشون هم بیشتر گوشت و شیر و خون حیواناته و عملاً خیلی کالری و کربوهیدارت نداره. با این حال بدنشون اونقدر عادت کرده که تو این شرایط سخت هم کم نمیاره. واقعاً عجیبه، نه؟
حالا یه تیم دانشمند اومدن روی ژنهای ترکاناها تحقیق کردن (حدود ۵۰۰۰ نفر شرکت کردن که از بینشون ۳۶۷ نفر کاملاً ژنومشون بررسی شد – ژنوم یعنی همون اطلاعات کدهای ژنتیکی هر آدم، مثل دفترچه راهنما برای بدن). اونا کشف کردن یه ژن به اسم STC1 تو ترکاناها یه نوع خاص و متفاوت داره. این ژن مسئول تولید یه پروتئینه که باعث میشه کلیهها بتونن بیشتر و بهتر آب رو تو بدن نگه دارن. مثلاً زمانی که آدم توی بیابون راه میره و کلی عرق میریزه، همین ژن STC1 کمک میکنه بدن آب رو از دست نده و سریع کمآب نشه.
تو آزمایشگاه، اومدن یه هورمون به اسم ADH (یا وازوپرسین – یه سیگنال مغزه که به کلیه میگه: اوضاع آب بدن خرابه، آب رو هدر ندین!) به سلولهای کلیه اضافه کردن. نتیجهش این شد که سلولها ژن STC1 رو روشن کردن و نشون دادن این ژن واقعاً تو نگهداشتن آب تو بدن نقش داره.
نکته جالبتر اینه که این ژن احتمالاً حدود ۵ تا ۷ هزار سال پیش و همزمان با خشک شدن صحرا و گسترش دامداری تو شرق آفریقا بین ترکاناها قویتر شده. یعنی انتخاب طبیعی (همون Natural Selection، روشی که توش ژنهایی که باعث بقا میشن بیشتر تو جمعیت باقی میمونن) واقعاً دست به کار شده تا این مردم بتونن تو اون شرایط وحشیانه زنده بمونن!
اما این ژن عجیب الان یه دردسر شده! چون از دهه ۱۹۸۰ به خاطر خشکسالیها و قحطیها خیلی از ترکاناها دیگه دامدار نیستن و رفتن شهر، یا تو روستاها هم رژیمشون تغییر کرده. قبلاً ۸۰٪ غذای ترکاناها محصولات حیوانی بود، الان گندم و آرد و شکر و کربوهیدراتهای فرآوریشده وارد سفرهشون شده. این تغییر شدید باعث شده همون ژنی که بهشون کمک میکرد تو بیابون زنده بمونن، حالا برای کلیهها و متابولیسمشون دردسر درست کنه! دانشمندا عملکرد کلیه ترکاناهای شهری رو مقایسه کردن با روستاییها – اونایی که تو شهر بودن کارایی کلیهشون ضعیفتر بود و نشونههایی از التهاب و استرس بالاتر دیده میشد که ریسک بیماریهای مزمنی مثل بیماری قلبی (همون بیماریهایی که تو غرب هم شایع شده) رو میبره بالا.
نکته مهم توی این تحقیق همکاری بلندمدت خود ترکاناها و کارکنان محلی حوزه بهداشت بوده. یکی از دانشمندا گفته: «زندگی اونجا واقعاً سخته، این مردم واقعاً قهرمانن. از نظر زیستی کار بزرگی انجام دادن!»
اما یه استاد دیگه از دانشگاه سانفرانسیسکو اضافه کرده که معمولاً تطابقهای زیستی انسان فقط روی یه ژن خلاصه نمیشن و بیشتر مربوط به ترکیب چندین ژن با تاثیرات ریز و درشته، ولی به هر حال این کشف ژن STC1 تو ترکاناها یه مثال عالی از تطابق ژنتیکی با محیط دشواره.
دانشمندا میخوان برن سراغ ملتهای دیگهای که تو صحراهای هند، آفریقا و حتی آمریکای جنوبی زندگی میکنن تا ببینن آیا اونا هم همچین ژنهایی دارن یا نه. هدفشون اینه بفهمن این ژنها تو زندگی مدرن و شهری چه تاثیرهایی دارن و آیا ممکنه همین ژنهایی که تو طبیعت به بقای انسان کمک کردن، تو شهر درد سرساز بشن؟ شاید اینطوری بشه دلیل یه سری بیماریهای مزمن رو که کسی فکرش رو هم نمیکنه، کشف کرد.
خلاصه که بدن انسان واقعاً چیز عجیبیه و این ژنهای خاص میتونن هم راه نجات ما باشن، هم تو شرایط جدید برامون مشکل ساز بشن!
منبع: +
