تا حالا فکر کردی یکی از همون دُمدارهای عجیبغریبی که حتی از منظومه شمسیمون هم نیست، از کنارت رد بشه و مریخیا بیان براش عکس و فیلم بگیرن؟ خب، دقیقاً همین اتفاق برای ستارهدنبالهدار ۳I/ATLAS افتاده!
این دُمدار (یا همون ستاره دنبالهدار) اسمش ۳I/ATLAS هست و نشون میده از یه جایی خیییلی دورتر از منظومه شمسی ما – یعنی از یه منظومه ستارهای ناشناس اومده. مثلاً فکر کن یکی از ته کهکشان راه شیری (یعنی جایی که اصلاً ما ازش خبر نداریم) راه افتاده و الآن داره تو بخش درونی منظومه خودمون گشت و گذار میکنه!
هفته پیش (۳ اکتبر)، این مهمون ناشناس نزدیکترین عبورش رو از مریخ انجام داد و اتفاقا همزمان با این عبور، دو تا از فضاپیماهای ESA (آژانس فضایی اروپا) که دور مریخ میچرخن، یعنی ExoMars Trace Gas Orbiter (TGO) و Mars Express، سعی کردن ازش عکس بگیرن. (ESA مخفف European Space Agency و کلی مأموریت فضایی خفن دارن)
حالا میخوام یه نکته بگم! این دُمدار تقریباً ۳۰ میلیون کیلومتر (یا همون ۱۸.۶ میلیون مایل) بالاتر از مریخ حرکت میکرد. اینقدر کمنور بود که حتی Mars Express نتونست یه عکس درست و حسابی ازش بگیره، اما خوشبختانه ExoMars TGO موفق شد چند تا عکس بندازه و بعداً دانشمندای ESA اون عکسها رو به صورت یه گیف متحرک باحال کنار هم گذاشتن. توی اون گیف، یه نقطه نورانی و مات دیده میشه که داره پایین میاد و وسط تصویر میرسه، همزمان که با سرعت باورنکردنی ۲۱۰ هزار کیلومتر بر ساعت یا همون ۱۳۰ هزار مایل بر ساعت از مریخ دور میشه!
این نقطه نورانی در واقع هسته این دُمدار (یعنی همون تیکه یخی و صخرهای وسط دُمدار) همراه با “کُما”شه. حالا “کُما” (Coma) چیه؟ یه ابر گازی که دور هسته دُمدار جمع میشه وقتی داره به خورشید نزدیک میشه و اون یخهاش بخار میشن. معمولاً هرچی به خورشید نزدیکتر بشه، گرمای خورشید باعث میشه این کُما گندهتر و نورانیتر شه. تازه بادهای خورشیدی هم این گازها و غبار رو به عقب میزنن و اون دُم معروف دُمدارها رو درست میکنن.
البته ابزارهای TGO بیشتر برای رصد سطح مریخ و فاصله نزدیک ساخته شدن و کمتر برای شکار همچین اشیای کمنور و با سرعت زیاد. همونطور که دکتر نیک توماس (که رئیس تیم تصویربرداری اونجاست) گفت: «این دُمدار بین ۱۰ هزار تا ۱۰۰ هزار بار کمنورتر از هدفهای معمولی ماست!» واسه همین دم دُمدار تو این عکسا اصلاً معلوم نیست. اما این دلیل نمیشه که دُم نداره! هرچی بیشتر به خورشید نزدیک بشه، دمش و کُماش هم گندهتر و نورانیتر میشن. حالا فکر کن آخرش چه نمایشی از خودش درمیاره!
بد نیست بدونی تا الان دانشمندای ESA هنوز اطلاعات خیلی خیلی جدیدی از نظر اندازه یا جنس این دُمدار تو همین عکسا پیدا نکردن، ولی قول دادن باز هم تصاویر رو بررسی کنن، شاید چیزای بیشتری کشف کنن.
از طرفی، معلوم نیست فضاپیماها یا مریخنوردای ناسا هم تونستن ازش یه عکس بگیرن یا نه، چون تو دوران تعطیلی دولت آمریکا – که اسمش میشه “government shutdown” و موقعی اتفاق میافته که بودجه موقتاً قطع میشه و ادارههای دولتی تعطیل میشن! — ناسا همه اطلاعرسانیهاشو متوقف کرده. با این حال، یه عکس خام منتشر شده که مریخنورد “Perseverance” (پرسیویرنس) تو ۴ اکتبر گرفته و توش یه شی نورانی کشیدهشده دیده میشه که خیلیا میگن احتمالاً همین ۳I/ATLAS باشه، اما هنوز رسماً تاییدش نکردن.
حالا چرا ۳I/ATLAS اینقدر جذابه؟ چون فقط سومین شی بینستارهایه که تا حالا تو منظومه شمسی کشف شده! دوتای دیگهش 1I/’Oumuamua و 2I/Borisov بودن (اونم هرکدوم کلی داستان داشتن). جالب اینجاست که گفته میشه ۳I/ATLAS احتمالاً بزرگترین این سهتاست. تخمین زدن بین ۵ تا ۱۱ کیلومتر پهنا داره (یعنی دستکم اندازه یه شهر بزرگ!). حتی یه نکته جالب اینه که سرعت و مسیر حرکتش نشون میده احتمالاً میلیاردها سال داره تو کهکشان میچرخه و شاید خیلی پیرتر از خورشید ما باشه!
فعلاً این دُمدار داره اون سمت خورشید میچرخه و ما از زمین نمیتونیم ببینیمش، اما اوایل دسامبر دوباره با تلسکوپهای زمینی قابل دیدن میشه. ضمن اینکه تو مارس ۲۰۲۶ یه عبور کوتاه از کنار مشتری خواهد داشت و بعدش هم برای همیشه از منظومه شمسی خداحافظی میکنه و به سفری بیپایان توی کهکشان ادامه میده!
خلاصه، داستان هیجانانگیز یه مهمون بینستارهای که مریخ و دانشمندای زمین رو حسابی به وجد آورده و عکاسی که تنها به لطف تلاش و کنجکاوی فضاپیماها ممکن شد… حالا باید منتظر باشیم و ببینیم این قهرمان بینستارهای دیگه چه سورپرایزایی برامون داره!
منبع: +
