بیا یه داستان باحال و فضایی برات تعریف کنم! چند تا دانشمند باحال از دانشگاه براون آمریکا اومدن سراغ نمونههای ماه که از آخرین سفر آدمها به ماه یعنی ماموریت آپولو ۱۷ (تو سال ۱۹۷۲!) آورده بودن زمین. بعضی از اون نمونهها رو ناسا گرفته بود و گذاشته بود یه گوشه، اصلاً بازشون نکرده بودن! حالا چرا؟ چون گفته بودن بذار نسلهای بعدی با تکنولوژی بهتر بیان و یه چیزای بیشتری ازشون دربیارن. این کار هم اسم داشت: “ANGSA” یعنی برنامهای که نمونهها رو نگه داریم برای تحقیقات نسل بعدی.
خب حالا تازه این نمونهها رو باز کردن و با دستگاههای فوق پیشرفته بررسیشون کردن. یکی از چیزایی که پیدا کردن واقعاً ترکوند: یه جور ایزوتوپ گوگرد (ایزوتوپ یعنی همون عنصر اصلی، ولی با تعداد نوترون متفاوت – خلاصه، یه مدل دیگه از گوگرد که کمیابتره)، به اسم گوگرد-۳۳ یا همون S-33 بود که نسبتش تو این نمونههای ماهی اصلاً به هیچ چیز روی زمین شبیه نبود!
این داستان گوگرد-۳۳ خیلی مهمه؛ چون دانشمندها معمولاً با نسبت ایزوتوپها مثل اثرانگشت رفتار میکنن. یعنی اگه دو تا سنگ مختلف ایزوتوپهاشون یه جور باشه، احتمال زیاد از یه جا اومدن. سالهاست مثلاً اکسیژن ماه و زمین خیلی شبیه هم بودن، برای همین فکر میکردن گوگرد هم باید همینطوری باشه. اما حالا دیدن نه بابا، اینجا ماجرا فرق داره.
رهبر تیم تحقیق، آقای جیمز داتین، خودش گفته بود منتظر بودم نتایج با زمین یکی باشه، اصلاً فکر نمیکردم اینطوری شگفتزده بشم. حتی بار اول که نتایج رو دید گفتم: “ای بابا، خدای من! امکان نداره این درست باشه!” دوباره چک کردن، دیدن آره، واقعاً همینطوریه و نتایجش هم تو ژورنال معتبر JGR: Planets منتشر شد.
خود نمونهها رو هم با یه لوله فلزی خاص که اسمش “double-drive tube” بود، از منطقهای به اسم Taurus Littrow در ماه برداشت کرده بودن. این لولهها رو فضانوردای آپولو ۱۷ یعنی ژن سرنان و هریسون اشمیت، تو خاک ماه فرو کرده بودن. برای اینکه نمونه مثل روز اولش بمونه، تو یه اتاقک هلیومی مهروموم شده و بیش از پنجاه سال دست نخورده مونده بود. این مدت باعث شد هیچ آلودگی روی نمونهها تأثیر نذاره.
برای آنالیز نمونهها هم از روشی به اسم “Secondary Ion Mass Spectrometry” یا به اختصار SIMS استفاده کردن؛ یه تکنولوژی خیلی “خفن” برای اندازهگیری دقیق ایزوتوپها که اون موقع اصلاً وجود نداشت.
داتین و تیمش میگن این نتایج عجیب شاید دلیلی داره که به آغاز خلقت ماه برمیگرده! احتمال میدن که این گوگرد عجیب، به خاطر فرآیندی باشه که خیلی خیلی سال پیش و اوایل عمر ماه اتفاق افتاده. یه نظریه هم اینه که یه سیاره بزرگ به اسم Theia (تیا) اومده کوبیده روی زمین، تیکههایی ازش به هوا پریدن و شدن ماه امروزی. شاید نسبتهای خاص گوگرد-۳۳ که تو این نمونهها دیدن، همون ردپای تیا باشه و هنوز روی ماه باقی مونده باشه.
خلاصه، این کشف جدید یه نگاه دیگه به چگونگی تولد ماه بهمون داده. شاید هنوز رازهای بیشتری تو نمونههای مهر و موم شده مونده باشه که کلی داستان فضایی دیگه برامون روشن کنه! کی میدونه، شاید یه روزی راز بزرگ ماه رو با همین نمونهها بفهمیم!
منبع: +
