تا حالا فکرشو کردی اگه یه دارو رو فقط به مغز برسونیم، بقیه اعضای بدن اذیت نمیشن؟ حالا یه تیم محقق ایتالیایی اومدن یه اسپری بینی ساختن که با استفاده از نانوذرات طلا، داروی لیتیوم رو مستقیماً به مغز میرسونه! البته بذار اینو توضیح بدم: نانوذرات یعنی ذرات فوقالعاده کوچیکی که اندازهشون در مقیاس نانومتره (یعنی هزار برابر کوچیکتر از موی سر!) و به خاطر همین میتونن راحت وارد سلولها بشن.
داستان اینه که لیتیوم سالهاست یکی از اصلیترین داروهای درمان اختلال دوقطبیه و حتی در درمان آلزایمر و بعضی عفونتهای مغزی هم کاربرد داره. ولی اگه لیتیوم رو بصورت قرص یا خوراکی مصرف کنیم، چون توی کل بدن پخش میشه، ممکنه به کلیهها یا تیروئید آسیب بزنه. یعنی بدن بیچاره باید تاوان مغز رو بده!
اما این ایتالیاییهای خوشذوق اومدن با همکاری دانشگاه کاتولیکای رم و دانشگاه سالرنو، روشی پیدا کردن که دیگه خبری از عوارض سمی و دردسرساز برای بدن نباشه. دکتر روبرتو پیاچنتینی، کلودیو گراسی، آنتونیو بونربا و آلفونسو گراسی سرپرست این تحقیقات بودن.
ماجرا اینجوریه که طلای خالص چون برای بدن ضرری نداره (یعنی به اصطلاح زیستسازگار و بیاثر هست)، با لیتیوم ترکیب میشه و سطحش رو با یه مولکول به اسم گلوتاتیون میپوشونن. گلوتاتیون خودش باعث میشه این نانوذرات خیلی راحتتر وارد سلولها بشن و لیتیوم رو دقیقاً همون جایی که باید آزاد کنن. مثلاً گلوتاتیون یه جور کلید سلولی حساب میشه!
وقتی این اسپری بینی زده میشه، نانوذرات طلا وارد مجرای بینی میشن و یواش یواش خودشون رو به مغز میرسونن و لیتیوم رو فقط همونجا آزاد میکنن. این جوری بقیه اعضای بدن بیخبر از دارو میمونن و عوارض جانبی تقریباً صفر میشه!
جالبتر اینجاست که محققها این روش رو روی موشهایی که مشکلات حافظه به سبک آلزایمر داشتن، امتحان کردن و دیدن مشکلات حافظهشون تقریباً رفع شده، بدون اینکه کلیه یا بقیه اعضای بدن آسیب ببینه. تازه فهمیدن نانوذرات طلا که با لیتیوم شارژ شدن (که اسم اختصاصیشون شده LiG-AuNPs)، میتونن آنزیم GSK-3β رو مهار کنن. این آنزیم نقش مهمی تو زوال عقل و دوقطبی داره. (آنزیمها هم پروتئینهای کوچیکی هستن که کارای شیمیایی مهمی تو بدن انجام میدن.)
این تکنولوژی هنوز تو مرحله آزمایشای پیشکلینیکی هست (یعنی روی آدم امتحان نشده)، ولی هم تو ایتالیا و هم خارج از کشور براش ثبت اختراع گرفتن. تازه ساختن این نانوذرات خیلی راحته و هزینهش هم کمه، پس امید دارن بهزودی بشه تولید انبوهش کرد!
دکتر آلفونسو گراسی هم گفته این پروژه هم از انجمن آلزایمر آمریکا و هم از بنیاد بیمارستان دانشگاهی اگستینو جملی حمایت مالی گرفته که واقعاً نشون میده چقدر بهش امید بستن.
حالا اگه تستهای بعدی، ایمنی این اسپری رو کامل تأیید کنن، احتمالاً تو آیندهای نزدیک میتونیم منتظر اولین داروهایی باشیم که با یه اسپری ساده، بیماریهای مغزی مثل آلزایمر یا دوقطبی رو با کمترین عارضه درمان کنن!
این مقاله تو ژورنال معروف Advanced Materials هم چاپ شده و حسابی سروصدا کرده. خلاصه اگه یه زمانی دیدین داروها هم مثل ادکلن با اسپری استفاده میشن و مستقیم به مغز میرن، بدونین ایتالیاییها پایهش رو گذاشتن!
منبع: +
