تا حالا شنیدی که زلزلههای خیلی قوی توی شمال غربی آمریکا میتونن دامن کالیفرنیا رو هم بگیرن؟ تازهترین تحقیقاتی که انجام شده، میخواد بگه بین دو تا از معروفترین گسلهای دنیا یعنی «کاسکادیا» و «سن آندریاس» یه جور ارتباط عجیب وجود داره!
خب اول یه توضیح کوچیک: گسل کاسکادیا همون گسل زیر آب کنار سواحل اورگان و شمال کالیفرنیا هست که میتونه زلزلههایی با قدرت وحشتناک (حتی بالای ۹ ریشتر!) ایجاد کنه. مثلاً تو سال ۱۷۰۰ یه زلزله هشت و خردهای تا نه و خوردهای ریشتر اینجا رخ داد که حتی سونامیش رسید به ژاپن!
حالا سن آندریاس رو هم همه میشناسن، همون خط گسلی که از وسط کالیفرنیا رد میشه و چند بار کلی خسارت زده. مدلش با کاسکادیا فرق داره: «strike-slip fault» یعنی دو طرفش به صورت افقی نسبت به هم حرکت میکنن، در مقابل گسل «subduction» کاسکادیا که یه صفحه زمین داره میره زیر یه صفحه دیگه. (یه جورایی برخورد و لیز خوردن صفحههای زمین رو داریم!)
ولی چی جالب شده؟ دانشمندا با بررسی لایههای رسوبات کف دریا (یعنی محتویات و خاکهایی که کف اقیانوس جمع شده) متوجه شدن که حداقل در سه مورد تو ۱۳۰۰ سال اخیر، زلزله بزرگ کاسکادیا با فاصله فقط چند ساعت تا یکی دو روز، باعث زلزله شدید سن آندریاس هم شده! البته بعضی موارد دیگه هم کشف شده که فاصلهشون کمی بیشتر بوده (مثلاً چند سال تا چند دهه)، ولی این سه تا خیلی به هم نزدیک بودن و یککم استرسزا بود!
ماجرا از کجا شروع شد؟ سال ۱۹۹۹، کریس گلدفینگر و تیمش (ایشون paleo-seismologist هست یعنی کسی که آثار زلزلههای قدیمی رو از دل زمین و طبیعت درمیاره!) با کشتی رفتن تو اقیانوس تا رسوبهای زیر دریا رو حفاری کنن و سر از زلزلههای گذشته دربیارن. ولی کشتی مسیر رو اشتباه رفت! ۶۰ مایل دورتر از جایی که باید بودن ایستادن. گلدفینگر میگه اصلاً خواب بودن و متوجه نشدن، تا رسیدن گفت “اوه نه! ما وسط راه سانفرانسیسکو بابامون افتاده!”
ولی خب از فرصت استفاده کردن و همونجا نمونه گرفتن… و اتفاقاً همون نمونه راز عجیبی داشت: لایههای رسوب برعکس چیده شده بودن! معمولاً یه لایه درشت شن میاد پایین، بعد لایههای ریزتر میشینه روش. اما اینجا قضیه برعکس بود. یعنی احتمالا دو تا زلزله پشت سر هم رخ داده و رسوبات جوری ریخته که انگار یکیش هنوز کامل تهنشین نشده، دومی اومده روش.
تحقیقات تکمیلی نشون میده تو یه بازه ۱۳۰۰ ساله، ۱۸ تا رودخانه رسوبساز (یعنی turbidites که مثلاً با هر زلزله شدید شن و ماسه میاره کف دریا) تو کاسکادیا پیدا کردن و ۱۹ تا هم سمت سن آندریاس. جالبیش این بود که زمان ده تای این رسوبها دقیقاً به هم میخورد، خصوصاً اونایی که فاصلهشون از هم کمتر از ۵۰ تا ۱۰۰ سال بود؛ سه موردش اما تو فاصله ساعتی تا یکی دو روز بودن!
پس فرضیه این شد که وقتی تو کاسکادیا یه زلزله بزرگ میاد، یه جوری فشار به سن آندریاس هم منتقل میشه و زود همون جا یه زلزله قوی دیگه رخ میده. (یعنی گسلها «سینک» شدن، یا به اصطلاح علمیتر «synchronized» عمل کردن.)
گلدفینگر تو مصاحبهش هم میگه “اگه قرار باشه این دو تا پشت هم زلزله بدن، کار امداد یه مصیبته. برای یکیش به زور منابع هست، چه برسه به جفتش!”
البته همه دانشمندا کاملاً مطمئن نیستن! هارولد توبین، از اساتید دانشگاه واشنگتن که خودش تو این تحقیق نبوده اما نظر داده، میگه این رسوبات کف دریا خیلی پیچیدن و تفسیرش سخته، شاید بشه توضیح دیگهای هم واسهشون پیدا کرد. مثلاً تاریخگذاری به روش کربن-۱۴ («Radiocarbon dating» که یه تکنیک اندازهگیری سن مواد قدیمیه) هم همیشه کمی خطا داره. پس هنوز ماجرا قطعی نیست، ولی خیلی شکبرانگیزه!
آخرش چی میشه؟ گلدفینگر میگه امیدوارم این تحقیقات باعث بشه دانشمندای دوتا طرف بیشتر با هم کار کنن و قضیه رو دقیقتر دربیارن. “هممون کلی چیز از هم میتونیم یاد بگیریم!”
خلاصه اگه روزی دو تا زلزله خیلی بزرگ تو فاصله چند ساعت یا روز بیاد، هیچکس تعجب نکنه! زمین همیشه غافلگیرمون میکنه… و این داستان نشون میده چطوری اشتباه، یه مسیر کشتی میتونه باعث کشف یه راز مهم علمی بشه!
اگه دوست داشتی درباره این موضوعات باحال بیشتر بخونی، این چندتا پیشنهاد رو هم حتما یه نگاهی بنداز:
- قصه زلزله مرموز ۱۹۵۴ کالیفرنیا که ردش رو تو همون کاسکادیا پیدا کردن!
- یا مثلا نقشه جدیدی که نشون میده خطرناکترین بخش گسل کاسکادیا کجاست.
- یا اینکه سن آندریاس میتونه یه زلزله بسازه که تا حالا سابقه نداشته!
توی دنیای علم گاهی، اتفاقات غیرمنتظره سرنخهای خیلی جذاب دارن… پس همیشه کنجکاو بمون 😉
منبع: +
