خب بچهها، امروز میخوام یه تحقیق خیلی باحال رو براتون ساده و خودمونی تعریف کنم که یه گروه دانشمند انجام دادن. موضوعش درباره اوتیسم، حواس بدن، و البته یه بازی ویدیویی کاملاً خفن به اسم “HaptiKart” بود!
اول بذار یه چیزی رو توضیح بدم: اوتیسم یا همون Autism Spectrum Disorder (ASD) یعنی کسایی که یه سری ویژگیهای خاص توی ارتباط اجتماعی و رفتار دارن، و مغزشون دنیا رو یه جور متفاوت درک میکنه. جالبه بدونین که آدمهای اوتیستیک ممکنه اطلاعات حسی رو هم متفاوت از بقیه بگیرن.
داستان بازی از این قراره: یه فرضیه وجود داره که افرادی که اوتیسم دارن، بیشتر به حسهای بدن خودشون (که بهش میگن حس پروپریوسِپتیو یا همون proprioceptive، یعنی حس موقعیت و حرکت اعضای بدن) تکیه میکنن تا اطلاعات بصری (یعنی چی میبینن). به زبون سادهتر، بدنشون بیشتر از چشماشون تصمیم میگیره! دانشمندها میخواستن بدونن واقعاً اینطور هست یا نه و اگه آره، این موضوع چه ربطی به شدت اوتیسم و هوش داره.
برای همین یه بازی ساختن به اسم “HaptiKart” که هم بچهها و هم بزرگترها میتونن بازی کنن؛ این بازی همون رانندگی با فرمون واقعی رو شبیهسازی میکنه و حتی همون حالت لرزش و فشار واقعی رو به گیمر میده (این بهش میگن force-feedback steering wheel، یعنی فرمونی که مثل فرمون واقعی، تحت فشار دستت واکنش نشون میده). بازی طوری طراحی شده بود که گاهی اطلاعات بصری رو با تاخیر نشون میداد و گاهی اطلاعات لمسی و پروپریوسپتیو رو. اینجوری میتونستن بفهمن هر کی تو کدوم شرط بیشتر خطا میکنه. تفاوت خطاها باعث شد دانشمندا بفهمن هر فرد بیشتر به کدوم حس تکیه میکنه.
توی این مطالعه 81 نفر بودن: 33 نفر با اوتیسم و 48 نفر که رشد طبیعی داشتن (یعنی TD یا Typically-Developing). رنج سنیشون هم بین 8 تا 31 سال بود. پس تقریباً از بچه تا جوون همه بودن.
حالا بریم سر اصل ماجرا:
نتایج جالب دراومد! کسایی که اوتیسم داشتن، به شکل قابل توجهی بیشتر به حس بدن خودشون (proprioceptive bias) تکیه میکردن تا گروه معمولی – و این اختلاف کاملاً معنیدار بود (p=0.002 یعنی خیلی شانسی نبوده!).
یه نکته جالب دیگه این بود که هرچی سن بالاتر میرفت، آدمها کمتر به حس پروپریوسپتیو تکیه میکردن، ولی این قضیه ربط جدیای به تشخیص اوتیسم نداشت (یعنی اینکه اوتیسم داشته باشی یا نه، توی اینکه سنت با بایاس تغییر میکنه فرقی نداشت).
یه چیز خیلی مهم: هرچی افراد اوتیستیک بیشتر به حس بدنشون تکیه میکردن، شدت علائم اوتیسمشون هم بالاتر بود. ابزارهایی مثل ADOS-2 و SRS-2 هستن که شدت اوتیسم رو میسنجن – دانشمندا دیدن بایاس پروپریوسپتیو با نمرههای بالاتر این ابزارها رابطه داره.
اما نکته باحال دیگه: این بایاس ربطی به علائم ADHD (که همون اختلال کمتوجهی-بیشفعالیه) نداشت. یعنی اگر کسی همزمان اوتیسم و ADHD داشت، ADHD تاثیری روی این بایاس نداشت. ولی، بایاس پروپریوسپتیو بالاتر، با IQ (که یه شاخص کلی هوشه و توی این تحقیق بهش GAI یا General Ability Index میگن) پایینتر همراه شد. خلاصه: هرچی آدمها بیشتر به حس بدن تکیه کنن، شدت اوتیسمشون بالاتره و IQ شون پایینتر!
نتیجه اساسی دانشمندا این بود که این HaptiKart یه ابزار دیجیتال خیلی مقیاسپذیر و راحت برای اندازه گرفتن این بایاسهاست (مقیاسپذیر یعنی میشه برای افراد زیادی به راحتی انجام داد). با همین بازی ساده، میشه نشونههایی از تفاوتهای حسی-حرکتی توی اوتیسم پیدا کرد – نشونههایی که حتی شاید یه جور بیومارکر دیجیتال باشن (بیومارکر یعنی یه ملاک یا شاخص خاص که با عدد و رقم میشه اندازه گرفت و توی پزشکی یا روانشناسی کمک کنه).
دانشمندا امیدوارن این نوع اندازهگیری، کمک کنه تا بشه راههای درمانی و آموزش رو بر اساس این تفاوتها، دقیقتر و خاصتر طراحی کرد تا هر کسی به شکل خودش بهترین نتیجه رو بگیره.
پس اگه تاحالا فکر میکردین بازی فقط برای سرگرمیه، بدونین همین بازیها میتونن دنیای دانش رو متحول کنن!
منبع: +
