دوستان، بیاین یهکم روراست باشیم؛ قلدری سایبری (همون اذیت و آزار آنلاین توی چتها یا شبکههای اجتماعی) خیلی وقته تبدیل شده به یکی از مشکلات جدی بین نوجوانها. شاید با خودتون فکر کنید خب چرا خیلیها تو اینترنت اینجوری رفتار میکنن؟ چرا بعضیها میخوان مثل بقیه باشن یا مثلاً به خاطر حرف بقیه کارای ناجور انجام بدن؟ این داستان، اصلش برمیگرده به یه چیزی به اسم «هنجارهای اجتماعی» و «یکرنگ جماعت شدن».
خب، هنجار اجتماعی یعنی همون قوانین نانوشته و رفتارهایی که جامعه انتظار داره ما انجام بدیم یا ندیم. مثلاً بچهها تو یه گروه به هم میگن کی باحال و کی ضایعست، یا چه چیزی خندهداره و چی مسخرهست! حالا تصور کن اگه همه دارن با کسی تو فضای مجازی شوخی ناجور میکنن، یا یکی رو مسخره میکنن، بقیهم شاید از رو فشار جمع پیشخونی کنن و بپرن وسط. به این وضعیت میگن «Conformism» یا همرنگ جماعت شدن؛ یعنی وقتی ما فقط بهخاطر این که بقیه دارن یه کاری میکنن، ما هم دنبالش میریم و اون کارو میکنیم، حتی اگه از نظر خودمون خیلی هم درست نباشه.
حالا یه نکته جالب: تو یه تحقیق جدید، اومدن بررسی کردن که چطور این هنجارها و این همرنگ جماعت شدن باعث میشه نوجوانها تو قلدری سایبری دخالت کنن. این تحقیق رو با مدل «نظریه رفتار برنامهریزیشده» بررسی کردن. اگه نمیدونین این چیه، خلاصهش اینه: “Theory of Planned Behavior” یا همون نظریه رفتار برنامهریزیشده یه مدله که میگه اگه بخوایم پیشبینی کنیم کسی یه کاری رو انجام میده یا نه، باید به ۳ تا چیز توجه کنیم: اول نگرش (Attitude) یعنی دیدگاه شخص به اون رفتار، دوم هنجارهای ذهنی (Subjective Norms) یعنی فکر میکنه بقیه اون کارو تایید میکنن یا نه، و سوم خودکارآمدی موقعیتی (Situational Self-Efficacy) یعنی آیا حس میکنه میتونه تو اون موقعیت خاص اون کار رو انجام بده یا نه.
تو این تحقیق ۱۰۸۱ تا نوجوان شرکت داشتن و دانشمندها با روشی به اسم «مدلسازی معادلات ساختاری» (Structural Equation Modeling یعنی تحلیل ریاضی عمیق که ببینن کدوم متغیر چه اثری روی اون یکی داره) بررسی کردن وقتی هنجار اجتماعی قوی باشه، یا فرد حس کنه بقیه تاییدش میکنن یا دوست دارن اون کار رو انجام بده، شانس قلدری سایبری رفتنش هم بیشتر میشه. حتی دیدن کسایی که خیلی دنبالهرو جمع هستن (یعنی سریع همرنگ جماعت میشن)، هم بیشتر از بقیه تحت تاثیر هنجارهای ذهنی و حس خودکارآمدی موقعیتی قرار میگیرن.
پس خلاصه نتایج اینجوری بود:
– هرچی فشار جمع و هنجار اجتماعی بیشتر باشه و کسی حس کنه تو اون موقعیت میتونه موفق بشه، احتمال قلدری سایبری کردن هم بالاتر میره.
– آدمهای رو جمعیتر (Conformistتر) بیشتر از بقیه سمت قلدری آنلاین میرن چون خود هنجارها و حس موفقیت تو شرایط خاص براشون مهمتره.
– نگرش مثبت به قلدری اینترنتی + فکر اینکه بقیه تایید میکنن + حس اینکه بهراحتی میشه این کارو انجام داد = نیت بیشتر برای انجام قلدری سایبری. بعدش هم هرچی این نیت قویتر باشه، واقعا قلدری انجام میشه!
حالا این حرفا فقط تو تئوری باحال نیست، اتفاقاً کمک میکنه بفهمیم چطور باید جلوی این مشکل رو بگیریم. یعنی اگه بدونیم فضای جمعی، فشار گروهی و نگاه بچهها به این داستان چقدر اثرگذاره، میتونیم تو مدرسهها و فضای مجازی راحتتر باهاش مقابله کنیم.
حرف آخر: اگه دوست داریم فضای آنلاین امنتر باشه، به جای سرزنش بچهها، باید این مدل دنبالهرو بودن و هنجارهای غلط جمعی رو هدف بگیریم و تغییر بدیم. خلاصه، بهتره سراغ فرهنگسازی و آموزشهای خلاقانه بریم تا هر کی جرات کنه مستقل فکر کنه و اسیر فشار جمع نشه!
پس اگه دیدین کسی داره تو اینترنت بچهپرونی میکنه، بدونید همیشه یه عالمه چیز پشت پرده هست؛ از هنجار جمع تا حس دنبالهرو بودن و همه این حرفا!
منبع: +
