تا حالا دقت کردی بعضی کلمات یا صداها توی یه زبان یه حس خاصی میدن؟ انگار فقط معنیشون مهم نیست، خودِ صدای اون کلمه هم باعث میشه خوشمون بیاد یا حتی حالت خاصی بهمون بده. اینجاست که یه حوزه جذاب به اسم “Phonaesthetics” وارد میشه. یعنی بررسی زیباییشناسی صداهای زبان (خلاصه بخوام بگم: phonaesthetics یعنی اینکه چرا و چطور بعضی صداها برامون قشنگ یا حتی زشت به نظر میان).
تا همین چند وقت پیش، خیلیها فکر میکردن این موضوع یه چیز شخصی و سلیقهایه و ارزش تحقیق نداره. بعضی هم میگفتن خیلی آمیخته با عقیده و فرهنگ و ایدئولوژیه. اما حالا، این موضوع دوباره کلی طرفدار پیدا کرده و کلی پژوهشگرا دارن از زوایای مختلف مثل زبانشناسی، روانشناسی، علوم شناختی، عصبشناسی، زیباییشناسی و حتی ادبیات بهش نگاه میکنن.
بذار سادهتر توضیح بدم؛ امروزه دانشمندا فهمیدن که صدا فقط وسیلهای برای انتقال معنی نیست، خودش یه اثر هنریه با تاثیرات قشنگی که روی ذهن و احساس آدم میذاره. تحقیقات نشون داده صداهای متفاوت، حتی تو یاد گرفتن و فراموش نکردن لغت کمک میکنن و مثلا بعضی برندها با کلمات خوشآوا راحتتر تو ذهن میمونن! (مثلا همین برندهای معروف، اسماشون یه ریتم قشنگ یا صدای خاص داره که یاد گرفتنشون رو آسونتر میکنه).
داستان phonaesthetics از زمانهای دور شروع شده. مثلاً دیوید کریستال – که یکی از اسمهای بزرگ تو دنیای زبانشناسیه – سالها پیش ایدههایی داد راجع به اینکه چرا بعضی صداها سمبولیکتر یا معنادارتر به نظر میان. حالا دانشمندای مدرن دارن بیشتر راجع به “Sound Symbolism” کار میکنن. Sound Symbolism یعنی اینکه یه سری صداها تو همهٔ فرهنگها یا تو فرهنگهای خاص، حس یا معنی خاصی رو منتقل میکنن، حتی اگر معنی اصلی کلمه متفاوت باشه.
یه نکته جالب اینکه تحقیقای جدید، مثلا با کمک عصبشناسی و روانزبانشناسی، نشون میده مغز ما به یه سری ریتمها و ساختارهای صوتی خاص خیلی بهتر و قویتر واکنش نشون میده. مثلاً کلمات خوشآهنگ یا پر از صداهای نرم، معمولا دلنشینتر به نظر میان. اما این وسط فرهنگ و عادت هم بیتاثیر نیست. مثلاً یه کلمه شاید تو فارسی قشنگ باشه، ولی تو یه زبان دیگه اصلاً حال نده. این قضیه رو بهش میگن “language ideologies” یعنی باورها و نگرشهایی که نسبت به زبان دارن یا مثلاً “familiarity effect” یعنی تأثیر آشنایی قبلی با یه صدا یا عبارت.
خلاصه اینکه زیباییشناسی صدا توی زبان فقط یه لیست ساده از کلمات خوشگل نیست. موضوع عمیقتره: چرا صدای زبان مهمه؟ چطور روی هویت، ارزشگذاری روی لهجهها یا لذت بردن از یه گفتگو یا حتی شعر تاثیر داره؟ هرچی جلوتر میریم، بیشتر میفهمیم که زبان، دقیقاً مثل موسیقی یا نقاشی یا ادبیات، لیاقت داره به عنوان یه هنر حساب شه و روایت و بیانش میتونه احساسی شبیه یه ملودی یا رنگ قشنگ داشته باشه.
پس اگه دفعه بعد یه کلمه رو شنیدی که یه لحن یا صداش حالتو خوب کرد، بدون که پشتش کلی علم و داستان خوابیده! این همون ققنوس phonaestheticsـه که دوباره داره از خاکسترش بلند میشه و بهمون یادآوری میکنه صداهای زبانمون پر از راز و جذابیته.
منبع: +
