خب بچهها، یه خبر هیجانانگیز و خفن از دنیای ستارهشناسی دارم براتون! چندتا دانشمند باحال از دانشگاه آکسفورد یه دنبالهدار (همون ستاره دنبالهدار خودمون) پیدا کردن که همچین چیز مرموزیه و میگن سنش حتی میتونه از خود منظومه شمسی هم بیشتر باشه! یعنی مثلاً هفت میلیارد ساله میچرخه تو فضا!
اسم این دنبالهدار رو گذاشتن 3I/ATLAS. این اسم یکم عجیب غریبه ولی ATLAS اسم اون تلسکوپیه که تو شیلی کشفش کرد (تلسکوپ ATLAS یه دستگاه باحاله که مخصوص رصد فضا و پیدا کردن اینجور چیزای خفن ساخته شده). اون زمان که دانشمندها پیداش کردن، حدود 670 میلیون کیلومتر از خورشید دور بود! یعنی حسابی هم از ما فاصله داشته.
متیو هاپکینز که یکی از استادای دانشگاه آکسفورده و تزشو تازه تمام کرده، این خبر رو تو همایش ملی نجوم انگلستان اعلام کرد. جالبه خودش میگه دقیقاً زمانی پیداش کردن که داشته آماده میشده بره تعطیلات و کلی پیام عجیب مثل «3I!!!!!!!!!» براش اومده! خلاصه تعطیلاتش کلاً بهم ریخته، چون باید سریع آنالیز میکرد که این واقعا همون چیزیه که فکرشونو میکردن یا نه.
داستان اینجاست که 3I/ATLAS فقط سومین مهمون بینستارهایه که ما تونستیم تو همسایگی منظومه شمسی پیدا کنیم. بینستارهای یعنی این دنبالهدار اصلاً مال منظومه شمسی ما نبوده و از یه جای دیگه از کهکشان راه شیری افتاده تو کوچهمون! دوتای قبلی که اومدن، همون ʻOumuamua (امواموا) تو سال ۲۰۱۷ بود و یکی هم دنبالهدار 2I/Borisov تو ۲۰۱۹. اما این یکی مسیرش خیلی شدیدتره و از یه منطقه خاص و قدیمی کهکشان اومده.
حالا یه کم توضیح: کهکشان خودمون، راه شیری، دو تا بخش داره: یه «دیسک نازک» که خورشید و بیشتر ستارهها اونجان، یکی هم «دیسک ضخیم» که پره از ستارههای کهنسالتر. همونجوری که دانشمندها از مسیر حرکت 3I/ATLAS حدس زدن، احتمالاً این مهمون از همون دیسک ضخیمِ باستانی پیداش شده. یعنی احتمالاً دور و اطراف یه ستاره خیلی قدیمی شکل گرفته و بعدش راه افتاده تو بین ستارهها.
هاپکینز میگه همه دنبالهدارهای معمولی مثل هالی، با منظومه شمسی ساخته شدن و حداکثر چهار و نیم میلیارد سال سن دارن. اما این بینستارهایها میتونن خیلی پیرتر باشن! تحقیقاتشون نشون داده این یکی احتمالاً قدیمیترین دنبالهداریه که تا حالا دیدیم و حتی میتونسته بیشتر از سه میلیارد سال قبل از اینکه منظومه شمسی اصلاً پیداش بشه درست شده باشه!
کریس لینتات، یکی دیگه از محققها میگه تخمین ما نشون میده با دو سوم احتمال این دنبالهدار سنش بیشتر از کل منظومه شمسیه و کل این مدت رو داشته تو فضای بینستارهای ول میگشته. این حسی شبیه اینه که مثلاً یه ماموت عصر یخبندان رو وسط پارک پیدا کنی!
حالا از لحاظ ظاهری و رفتاری هم خیلی جذابه: اولاً که پر از یخ آبه (یعنی ترکیبش بیشتر از یخ تشکیل شده و وقتی نور خورشید بهش بخوره، مادهاش تصعید میشه – همونطور که دنبالهدارها دنباله شگفتانگیز درست میکنن)، دوماً الان که تازه پیداش کردن فعال هم هست، یعنی گاز و گرد و غبار از روی سطحش بلند میشه و این یعنی احتمالأ بزرگتر از دنبالهدارهای قبلی یه مثل بوریسوف و امواموا هم هست.
یه نکته خفنتر: اگه همینطور فعال و خوشگل بمونه، از اواخر ۲۰۲۵ و اوایل ۲۰۲۶ میتونه با تلسکوپای متوسط که خیلی از علاقهمندان نجوم هم دارن، دیده بشه!
جریان جالب این کشف این بود که همه چیز درست همزمان شد با شروع یه پروژه بزرگ به اسم “Vera C. Rubin Observatory”. این یه رصدخونه خیلی پیشرفتهست که قراره کلی دنبالهدار و مهمونای بینستارهای کشف کنه. اتفاقاً مدلی که تیم هاپکینز (اسم مدلشون هم Ōtautahi-Oxford Modelه، یعنی مدلی که با تیم آکسفورد ساختن) طراحی کرده، اولین مدلیه که میتونه به صورت زنده و در لحظه پیشبینی کنه کِی و کجا میشه اینجور مهمونا رو شکار کرد!
طبق این مدل، روبین میتونه تو چند سال آینده بین 5 تا 50 تا از این دنبالهدارای بینستارهای پیدا کنه. و این یعنی احتمالاً همه این کشفها یکی دو تا و سه تا نیست و سالهای بعد باید کلی داستان و سورپرایز مثل همین 3I/ATLAS داشته باشیم! یکی از همکاراشون، روزماری دورسی هم گفته که با کشف این 3I، امید پیدا کردیم تعداد دنبالهدارایی که روبین پیدا میکنه حتی بیشتر هم باشه و شاید به 50 تا برسه.
در آخر، این دنبالهدار و کشفش کلی چیز جدید راجع به نحوه شکلگیری منظومهها و گذشته کهکشانمون جلوی پای محققها گذاشته که احتمالاً تو سالای بعد حسابی دربارهاش خواهیم شنید!
خلاصه اگر به نجوم و اینجور سوژهها علاقه داری، لازمه بدونی که تو سالای آینده احتملاً با ابزارای قویتر و پروژههایی مثل روبین، خیلی از این مهمونای فضایی کشف میشن. شایدم یه روزی با چشم غیرمسلح هم یکی از این مهمونا رو تو آسمون دیدی!
منبع: +
