یه داستان خیلی باحال براتون دارم! فکر کنین حدود ۲۴۰۰ سال پیش، تو سواحل دانمارک یه باند دزد دریایی با قایقهای چوبی حسابی ماجراجویی میکردن و حالا دانشمندا اثری ازشون پیدا کردن که مو رو به تن آدم سیخ میکنه: یه اثر انگشت واقعی از یه آدم که احتمالاً خودش تو تعمیر قایق دست داشته!
اول بذارین به اصل ماجرا برسیم: قایقی که پیدا شده به اسم قایق هورتسپرینگ (Hjortspring) معروفه. این قایق قدیمیترین قایق ساختهشده از تخته چوبی تو کل اسکاندیناوی هست و الان تو موزه ملی دانمارک نگهش میدارن. ولی تا همین تازگی کسی نمیدونست دقیقاً داستان این قایق و صاحبانش چی بوده و از کجا اومدن.
ماجرا از این قراره که حدود ۲۴۰۰ سال پیش، حدود ۸۰ نفر دزد دریایی (یا همون مهاجمان دریایی) با چهار تا قایق به جزیرهای به اسم آلز تو نزدیکای دانمارک حمله میکنن، ولی شکست میخورن! بعد که مردم جزیره پیروز میشن برای تشکر از خدایان(!) قایق و سلاحها و سپرهای دشمن رو غرق میکنن که همین کار باعث میشه قایق برای قرنها داخل یه محیط کم اکسیژن بمونه و خوب سالم بمونه.
کشف قایق هیجانانگیز بود، اما دانشمندها اون موقع ابزار مدرن امروزی رو برای بررسی دقیق نداشتن. تا اینکه حالا تیمی از پژوهشگرها به مدیریت “میکائل فاولاِل”، باستانشناس دانشگاه لوند، برگشتن سراغ پرونده قایق و دست به کار شدن. اونها قبل از اینکه قایق رو کامل مواد نگهدارنده بزنن و بذارن توی موزه، تو آرشیوها دنبال تیکههایی گشتن که دستنخورده باقی مونده بود.
بالاخره چی پیدا کردن؟ یه تیکه از مخلوط قیر و طناب که برای آببند کردن قایق استفاده میشده و روش یه اثر انگشت خیلی واضح مونده بود! یعنی یه نفر که تو تعمیر یا ساخت قایق بوده، دستش خورده به این قیر و رد انگشتش مونده! دیگه جذابتر از این؟
برای بررسی این قیر، دانشمندا از روشهایی مثل کروماتوگرافی گازی و طیفسنجی جرمی استفاده کردن (اینترنتی بگم: تکنیکهای علمی برای اینکه بفهمن مواد داخل نمونه دقیقاً چیه). فهمیدن قیر، ترکیب چربی حیوانی (احتمالاً دنبه) و رزین درخت کاج بوده. اینجاست که نکته جالب پیدا میشه: در اون زمان جنگلهای کاج فقط تو بخشهایی خاص از اروپای شمالی وجود داشت. پس احتمال زیاد این قایق از منطقه بالتیک (اون ور آلمان امروزی) میومده، نه از خود دانمارک یا نزدیک هامبورگ مثل یه سری قبلاً فکر میکردن.
این یعنی چیزی حدود ۲۴۰۰ سال پیش، مهاجمان باستانی یه سفر طولانی دریایی داشتن و از کلی راه اومده بودن تا به آلز برسن! حالا فکرش رو بکن، بدون نقشه، بدون موتور، فقط با باد و پارو!
تازه دانشمندا با تاریخگذاری کربنی (روشی که سن اشیای باستانی رو با اندازهگیری میزان یک ایزوتوپ خاص توی چیزایی مثل طناب یا استخوان درمیارن) هم تونستن سن قایق رو دقیقتر مشخص کنن: بین ۳۸۱ تا ۱۶۱ قبل از میلاد، یعنی درست تو دوره آهن (که قبل از رومیها بوده).
نکته باحال دیگه اینه که سازندگان طنابهای داخل قایق هم حسابی خلاق بودن. علاوه بر آزمایشهای علمی، دانشمندا با کمک طنابسازهای امروزی سعی کردن نمونه مشابه طنابها رو بازسازی کنن تا سبک کار قدیمی رو درک کنن.
واسه اینکه اثر انگشت رو دقیقتر تحلیل کنن، با سیتی اسکن (همون تصویربرداری سهبعدی با اشعه ایکس که تو طب هم استفاده میشه) از اون تیکه قیر و طناب عکس گرفتن و یه مدل دیجیتالی ساختن. هنوز نمیتونن بفهمن دقیقاً چه کسی اون اثر انگشت رو گذاشته یا جنسیتش چی بوده، ولی تصورش هم جالبه که بعد دو هزار و خوردهای سال اثر انگشت یکی رو یه تیکه قیر مونده باشه!
فاولاِل و تیمش امیدوارن شاید بعداً بتونن حتی DNA انسانی هم از اون قیر استخراج کنن تا بفهمن دقیقاً چه کسایی روی این قایق کار کردن یا ازش استفاده کردن. این تحقیقها نه فقط درباره یه قایق باستانی، بلکه درباره کل داستان جنگها و اقتصاد دریایی دوران آهن و جابهجایی آدمها تو اون دوره به ما اطلاعات میده.
خلاصه، اگه فیلم دزدان دریایی کارائیب رو دوست دارین، این یکی ماجرای واقعی و خفنتره! تخیل و دانش کنار هم. کسی فکرشو میکرد یه اثر انگشت کوچیک این همه راز رو فاش کنه؟!
منبع: +
