یه خبر داغ دنیای نجوم اینه که یه «مهمون بینستارهای» جدید وارد منظومه خورشیدی شده! یعنی چی؟ یعنی یه دنبالهدار یا شیء فضایی که اصلاً از منظومه ما نبوده و از جاهای خیلی دورتری، مثلاً از یه ستاره دیگه، اومده سر بزنه و بعدم بیهیچ خداحافظیای بره! اسمش رو گذاشتن 3I/ATLAS. تازه فقط برای سومین باره که همچین چیزی کشف میشه!
کل ماجرا از اول تیر (1 جولای) شروع شد. یه سامانه هشداردهنده به اسم ATLAS (که برا چیزهایی مثل شهابسنگ و برخورد اجرام با زمین کار میکنه) اطلاعاتی رو از این دنبالهدار گرفت. رفتارش جوری بود که همه رو کنجکاو کرد؛ سرعت بالای عجیب و مسیری خیلی صاف و تیز داشت! سرعتش بیشتر از ۱۳۰ هزار مایل در ساعت بود – یعنی حدود ۲۱۰ هزار کیلومتر! دیگه ناسا بلافاصله تایید کرد این شیء واقعاً بینستارهایه. بینستارهای یعنی متعلق به هیچ سیاره یا ستارهای تو منظومه خودمون نیست و از فضاهای دیگه اومده، مثل یه جهانگرد فضایی!
فقط قبلاً دو تا از این مهمونهای مرموز کشف کرده بودن: اولی اوموآموآ (1I/ʻOumuamua) که یه صخره فضایی بود و سال ۲۰۱۷ دیده شد؛ دومی «بوریسوف» (2I/Borisov) که سال ۲۰۱۹ اومد و خودش دنبالهدار بود. پس الان با 3I/ATLAS میشه گفت روز نجومی خیلی خاصیه!
این دنبالهدار جدید یه تیکه سنگ بزرگه که دورش رو یه ابر عظیم یخ و گرد و غبار و گاز گرفته – قطر این ابر تا ۲۴ کیلومتر (۱۵ مایل) میرسه! خلاصه یه حیوان عجیب فضایی حسابی توپوله!
دلیل اینکه همه دانشمندها به وجد اومدن اینه که همچین چیزی مثل پنجره است به دنیاها و ستارههای غریبه. مثلاً میگن این اجرام بینستارهای احتمالاً تهماندههای ساخته شدن سیارهها تو سیستمهای ستارهای دیگهان. یعنی شاید با بررسی شون بشه فهمید بقیه سیارهها چجوری به وجود اومدن، یا چه ترکیبات و شرایطی دارن.
الان فرصتیه که معلوم نیست دوباره کی گیر بیاد: چون این دنبالهدار یه خط میاد تو منظومه ما و بعد یه خط مستقیمی دیگه میزنه بیرون، انگار فقط برای یه سلام و خداحافظی اومده! واسه همین آقای دارل سیلیگمن، یه منجم از دانشگاه میشیگان و نویسنده یه مقاله جدید درباره 3I/ATLAS، گفته: «فقط یه بار فرصت داریم و بعد برای همیشه میره! باید تا میشه با همه تلسکوپهای ممکن، هرچی اطلاعات میشه بگیریم!»
نکته: الان این دنبالهدار حدود ۴.۵ برابر فاصله زمین تا خورشید با خورشید فاصله داره. نقطه نزدیکیش رو به خورشید (که بهش میگن «پریهلین») قراره ۸ آبان (۳۰ اکتبر) تجربه کنه و بعد دوباره بزنن به دل بیابونا و دیگه دیدنش خیلی سخت میشه. یه بخش کوچیک هم هست که کلاً بین آخر شهریور تا اول آذر، طرف دیگه خورشید از دید زمین قرار میگیره و اصلاً نمیتونیم ببینیمش.
تو هفتهها و ماههای پیش رو دانشمندها میخوان واقعاً سنگ تموم بذارن! گفته شده هر تلسکوپی، هر جایی بتونه چیزی ببینه میخوان استفاده کنن. مخصوصاً تلسکوپهایی که تو نیمکره جنوبی زمینن، چون دیدشون به دنبالهدار راحتتر میشه. آستر تیلور، دانشجوی دکتری دانشگاه میشیگان، هم گفته که این دنبالهدار قراره تو اون نیمکره خیلی خوش میره تو چشم!
همچنین احتمال زیاد همه هجوم بیارن سراغ تلسکوپ ورا سی. روبین (Vera C. Rubin Observatory) در شیلی؛ قویترین تلسکوپ نوری دنیاست، تازه چند وقت پیش اولین عکسهاش رو منتشر کرد! این تلسکوپ استاد رصد کردن اجرامی مثل سیارکهای ناشناختهس و حالا به احتمال زیاد 3I/ATLAS رو هم تو لیست شکاراش میذاره.
از طرف دیگه، تلسکوپ فضایی جیمز وب (James Webb Space Telescope) و هابل هم شاید بتونن ترکیبات شیمیایی دنبالهدار رو بفهمن. دانشمندا میگن این دو تا تلسکوپ چون نور رو تو طولموجهای مختلف (مثلاً مادون قرمز و فرابنفش) میبینن، اطلاعات جزئیتری از مواد سازنده این دنبالهدار رو نشون میدن.
یه ایده هم مطرح شده که از مریخنوردهای ناسا (رباتهایی که رو سطح مریخ هستن) عکس بگیرنش! چون قبلتر این مریخنوردها رو برای رصد لکههای خطرناک خورشیدی هم استفاده کرده بودن، پس چرا یه عکس یادگاری از 3I/ATLAS نگیرن؟ البته ماموریت اینکه سفینه بفرستن و از نزدیک یه نمونه ازش بگیرن، به احتمال خیلی زیاد شدنی نیست چون باید حسابی سریع و هماهنگ حرکت کنه و زمان خیلی کمه.
حالا نکته جذاب اینه که با بررسی ترکیبات شیمیایی دنبالهدار، یخهایی که تبخیر میشن وقتی به خورشید نزدیک میشه، شاید حتی بشه فهمید اصلاً از کجا اومده (مثلاً کهکشانی، یا از دورترین ستارههای اطراف)، هرچند کارشناسا میگن به احتمال زیاد نمیتونیم منشأ دقیقش رو بفهمیم و فقط میشه حد زیادی حدس زد.
در کل، چیزهایی مثل 3I/ATLAS و باقی اجرام بینستارهای، یه رابط و پل وصلکننده منظومه شمسی ما با کل کهکشان و دنیاهای ناشناخته دیگهان. مثلاً ISOs یعنی همین اجرام بینستارهای که ریشهشون احتمالاً از زمانی که سیارههای دیگه ساخته میشدن بوده. دانشمندها میگن با مطالعه این اجرام، شاید بتونیم بفهمیم سیارات دیگه تو منظومههای دور چه جوری ساخته و تکامل پیدا کردن.
درسته الان نمیدونیم این مهمون از کدوم ستاره یا جایی اومده، ولی با مشاهدات جدید و تکنولوژیهای باحال، شاید روزی بشه ردشو تو کهکشان گرفت. فعلاً که همه منجمها برای همین یکی دو ماه پیش رو دارن سر و دست میشکنن که یه چیزی بیشتر از اتلس بینستارهای تازه بگیرن. تو هم اگه یه دوربین نجومی داشتی، شک نکن امتحان کنی! همین حالا داریم یه تیکه از یه دنیای کاملاً بیگانه رو تو همسایگیمون میبینیم!
منبع: +
