تا حالا شده فکر کنی چرا یخهای قطب جنوب داره اینقدر سریع آب میشه؟ ماجرا خیلی جالبه: تو سالهای اخیر، دانشمندا فهمیدن که آب دور قطب جنوب یهجوری داره شوریاش زیاد میشه و هیچکس دقیقاً نمیدونه چرا این اتفاق داره میافته!
بذار سریع برات تعریف کنم. یخ دریایی قطب جنوب (یعنی یخهایی که رو سطح آب اقیانوس دور جنوبگان ـ یا همون آنتارکتیکا ـ تشکیل میشن) همیشه تو تابستون آب میشن و تو زمستون دوباره یخ میزنن. ولی از سال ۲۰۱۵ به بعد، مقدار این یخها داره هی کم و کمتر میشه. تو سال ۲۰۲۳، اونقدر وضعیت بد شد که فقط ۱.۵۵ میلیون کیلومتر مربع کمتر از میزان نرمالِ معمول یخ داشتیم؛ یعنی یخهایی به اندازه کل اروپای غربی گم شده بودن! اونم در اوج زمستون! و هنوزم هیچ نشونهای از بهتر شدن نیست.
جالب اینجاست که تا قبل از ۲۰۱۴، یخهای قطب جنوب هر سال بیشتر هم میشدن (بر خلاف قطب شمال که از ۱۹۷۹ تا حالا هر دهه تقریباً ۱۲٪ آب میره). ولی از ۲۰۱۶ ورق برگشت و یخها افت عجیبشونو شروع کردن.
حالا اصل قضیه: محققای دانشگاه ساوتهمپتون توی مقاله جدیدشون (ژوئن ۲۰۲۴)، فهمیدن که این کم شدن یخها همزمان شده با یه افزایش مرموز توی شوری آب اطراف قطب جنوب. مثلاً شوری آب یعنی میزان نمک حلشده توی آب – هرچی شوری بالاتر باشه، آب شورتر و سنگینتره.
معمولاً انتظار داریم با آب شدن یخها، چون آب یخ تازه و بدون نمکه، شوری آب کمتر بشه. ولی دقیقاً برعکس شده! آره، دانشمندا هم شوکه شدن. حالا سوال اینجاست که چه اتفاقی داره زیر اون سطح یخها میافته که خلاف تصوراتمونه؟
یکی از حدسها اینه که تغییر توی جریانهای اقیانوسی یا شاید شرایط آبوهوایی باعث شده نمکهایی که قبلاً توی اعماق اقیانوس بودن بیان بیان بالا و آب سطحی رو شورتر کنن (جریانهای اقیانوسی یعنی حرکت همیشگی آب توی عمقها و سطح اقیانوس که مثل یه نوار نقاله بزرگ میمونه).
این افزایش شوری کلی پیامد داره. مثلاً اگه سطح آب تازهتر باشه (بینمکتر باشه)، مثل یه درپوش میمونه و نمیذاره آب گرم لایههای عمیقتر بیاد بالا. ولی اگه این درپوش شکسته بشه (که الان شده)، آب گرم راحتتر میاد بالا، یخ بیشتری آب میشه و بعد آب تازه کمتری وارد چرخه میشه – یعنی دور باطل ذوب!
خب فکر میکنی کی اینو فهمیدن؟ بعد از کلی چک و چونه با دادههای ماهوارهای European Space Agency (که مثلاً ماهواره مخصوص بررسی رطوبت خاک و شوری سطح اقیانوسه)، و بررسی با بویههای شناور (یعنی دستگاههایی که داده جمع میکنن رو دریا)، دیدن که چیزی که اول فکر میکردن اشتباهه، واقعاً صحت داره…
دانشمندا تاکید میکنن که این اتفاق بزرگترین تغییر محیط زیستی چند دهه اخیر روی کل زمین بوده! کم شدن یخ داره تأثیر دومینویی روی آبوهوا، کربن اتمسفر و حتی آب و غذای حیوونایی مثل پنگوئنهای Adélie میذاره (پنگوئن Adélie یه جور پنگوئن قطب جنوبیه که برای زاد و ولد و شکار به این یخها خیلی وابستهست).
خیلی از مدلهای تغییرات اقلیمی نمیتونن این رفتار عجیب شوری و یخ رو پیشبینی کنن. حتی یکی از متخصصا به اسم “آریان پوریش” گفته که این تفاوت بین مدلها و یافتههای واقعی میتونه سرنخ تازهای برای کاملتر کردن پیشبینیهای ما درباره اقلیم باشه.
یه نکته دیگه اینکه خیلی از اتفاقای مهم تو عمقهای زیرسطحی اقیانوس جنوبیه که اصلاً اندازهگیری و داده کافی ازش نداریم (اینجا منظور از “under-observed” همین خوب بررسی نشدنه). حالا قراره پروژههایی مثل Antarctica InSync یا International Polar Year همین کمبود داده رو جبران کنن.
در نهایت، تیم تحقیقاتی دکتر سیلوانو دنبال اینن بفهمن که اون جهش تو شوری دقیقاً از کِی شروع شد و آیا این یه جور نقطه عطف تو کار اکوسیستم قطب جنوب بوده یا نه (نقطه عطف یا tipping point یعنی وقتی که شرایط یکدفعه جوری تغییر میکنه که برگشت پذیر نیست یا خیلی سخته برگرده به حالت قبل).
جالب و البته نگران کننده اینه که اگه این روند ادامه پیدا کنه، ممکنه طی چند دهه دیگه تاثیرهای جهانی واضحتری ببینیم. مثلاً با کم شدن یخها، ممکنه کربنی که الان زیر سطح جنوبی اقیانوس ذخیره شده آزاد شه و دیاکسید کربن هوا رو ببرد بالا، درست مثل دورانهای گرم گذشته زمین.
جمعبندی: داستان شور شدن عجیبِ آب اقیانوس اطراف قطب جنوب کل سیستم رو بهم ریخته و هنوز خیلی از رازهاش مونده که کشف بشه. دانشمندا میگن این موضوع انقدر مهمه که فوری باید روش کار بیشتری بشه تا بفهمیم چه بلایی ممکنه سر اقلیم و زندگی روی زمین بیاد.
منبع: +
