خب رفیق، اگه فکر میکنی ماشینهای برقی تو چین فقط یه مُد موقتی بودن، سخت در اشتباهی! الان وضعیتش جوری شده که نزدیک ۶۰ درصد ماشینهایی که تو سال ۲۰۲۵ فروخته میشن یا برقیان یا هیبریدی قابلشارژن. یعنی مردم چین واقعا عاشق ماشین برقی شدن. دولت هم تا دلات بخواد یارانه داد و مردم رو تشویق کرد که به جای بنزینی، برقی بخرن.
حالا داستان جالب اینه که موج اول این ماشینهای برقی داره پیر میشه و باطریهاشون داره به آخر خط میرسه. مثلاً یه آقای ۳۹ ساله به اسم وانگلی، ماشین برقیش رو سال ۲۰۱۶ خریده بود. اون موقع هنوز همه شک داشتن و کسی زیاد سمت برقی نمیرفت. ولی خب، وانگلی طرفدار نوآوری داخلی بود و تو فکرش با خرید این ماشین داشت یه کار خفن میکرد!
اما چند سال بعد، وقتی باطری کم آورد و دیگه مثل روز اول شارژ نگه نمیداشت، مجبور شد به فکر چاره بیفته. تعویض باطری هم زمان گارانتیش تموم شده بود و خرجش زیاد بود، پس بیخیال شد و دنبال فروش افتاد. جالب اینه که این روزا تو دُویین (همون نسخه چینی تیکتاک) پر شده از تبلیغاتی که بازیافتکنندههای باطری گذاشتن و وانگ هم وسوسه شد. با یکی تو ویچت (همون واتساپ چینیها) هماهنگ کرد، فرداش یه نفر اومد دم خونه و ماشینش رو با ۸ هزار یوان خرید. تازه با سوبسید اوراق دولت، در کل حدود ۲۸ هزار یوان هم گیرش اومد!
ماجرای وانگ فقط یه نمونه از موج بزرگیه که توی چین به راه افتاده. یعنی حالا باطریای پیرشده داره این کشور رو به دوران جدیدی میکشونه: دوران «چیکار کنیم با باطریای تمومشده؟»
اینجا بحث بازیافت باطری خودنمایی میکنه که تازه خیلی از روشهاش هنوز درستوحسابی جا نیفتاده. مثلاً باطری ماشین برقی همون باطری لیتیوم-یونیه که تو موبایل و لپتاپ هم داریم، فقط سایزش قولدرتره! به مرور عمرش کم میشه، ظرفیت شارژش پایین میاد و حتی میتونه خطرناک هم بشه.
آمار جالبه: موسسهای به اسم EVtank تخمین زده فقط در سال ۲۰۲۵ چیزی حدود ۸۲۰ هزار تُن باطری برقی تو چین به مرحله بازنشستگی میرسن! این عدد تا سال ۲۰۳۰ ممکنه به یه میلیون تن در سال هم برسه. یعنی کاملاً معلومه یه چالش جدیه.
خود بازیافت هم دو مدل داره: یکی که میگن «cascade utilization» یعنی باطریهایی که هنوز یه کم جون دارن رو مجدداً برای موارد راحتتر و کممصرفتر (مثل ذخیره انرژی یا وسایل نقلیه کندتر) استفاده میکنن. مدل دوم هم «بازیافت کامل» یا همون جدا کردن سلولها و درآوردن فلزهای باارزش (مثل لیتیوم، نیکل، کبالت، منگنز) و استفاده مجددشون برای ساخت باطری نوئه.
اما این وسط یه معضل داریم! چون بازیافت اصولی خرج بالایی داره و باید کلی برای ایمنی، تصفیه پساب، حفاظت محیطزیست و مالیات هزینه کنی. اما کلی کارگاه کوچیک و زیرزمینی هستن که بیخیال این چیزا میشن و قیمت بهتر به مردم میدن. اینا باطریا رو همینطوری غیرعلمی باز میکنن، سلولهاش رو دوباره بستهبندی میکنن و حتی بعضی وقتا به اسم «نو» دوباره میفروشن! اگه باطری خیلی قِراضه بود، لهش میکنن و کیلویی میفروشنش به کارخونههای استخراج فلزات کمیاب. این روشی که بدون رعایت محیط زیست انجام میدن، باعث آلودگی آب و خاک و حتی آتشسوزی میشه.
دولت چین از سال ۲۰۱۸ سعی کرده نظم بده؛ وزارت صنعتش تا الان پنج تا «لیست سفید» منتشر کرده (لیست سفید یعنی فهرست شرکتهایی که مورد تایید دولت هستن). الان ۱۵۶ شرکت بازیافت باطری تایید شده وجود داره. ولی خب با این حجم باطریای که هرسال از راه میرسه، همچنان خیلی با ایدهآل فاصله دارن.
تو این بین شرکتهای بزرگ مثل BYD و CATL سنگ تموم گذاشتن. مثلاً CATL یه شبکه بازیافت خیلی خفن داره که ۲۴۰ تا مرکز جمعآوری باطری ساخته، سالی ۲۷۰ هزار تُن باطری مستعمل رو بازیافت میکنه و میتونه بالای ۹۹ درصد فلزات گران (مثل نیکل و کبالت و منگنز) رو دوباره دربیاره. BYD هم خودش بازیافت رو مدیریت میکنه و برنامه ویژهای با شرکتهای متخصص راه انداخته. جیلی (Geely) یه سیستم بازیافت حلقهبسته درست کرده که هم ماشین اوراق میکنه، هم باطریا رو برای مصرف سادهتر استفاده مجدد میکنه و هم فلزات رو درصد بالایی بازیابی میکنه.
اینجا یه اصطلاح باحال داریم: «circular manufacturing» یعنی تولید چرخهای؛ یعنی هر چیزی که تولید میکنی تا جای ممکن برگرده به چرخه تولید و دوباره مصرف شه.
اما با همه اینا، هر کسی نمیتونه از این خدمات استفاده کنه. چون کلی برند کوچیک ماشین برقی تو سالهای اخیر ورشکست شدن و الان فقط حدود ۱۰۰ تا شرکت فعال موندن. خیلیها دیگه سرویس ندارن یا اصلاً نماینده ندارن که باطری جمع کنه.
کارشناسها میگن وضعیت بازیافت باید خیلی سریعتر از این رشد کنه. چون هنوز حجم زیادی از باطریای دستدوم سر از بازار خاکستری (یعنی همون بازار غیررسمی و کنترلنشده) درمیارن که هیچ نظارتی روش نیست. اگه چین فکری به حال ردیابی، استفاده مجدد و بازیافت اصولی نکنه، این کوه باطریِ قدیمی نهتنها سرمایه هدر داده، بلکه آلودگی به بار میاره.
در کل، چین تو ساخت و فروش ماشین برقی اول دنیاست، اما اگه میخواد این موفقیت رو سبز و پایدار نگه داره، باید بازیافت باطریها رو از یه دردسر به یه فرصت واقعی تبدیل کنه!
منبع: +
