خب بچهها، داشته باشید که دیشب یه مهمون خیلی خاص و بینستارهای، یعنی دنبالهدار 3I/ATLAS با سرعت عجیبی از کنار زمین رد شد! ستارهشناسها از سراسر دنیا داشتن با تلسکوپهاشون زیرنظرش میگرفتن و حسابی هیجان داشتن.
این دنبالهدار ساعت ۱ بامداد (به وقت آمریکا)، جمعه ۱۹ دسامبر، اومد نزدیکمون؛ البته «نزدیک» که میگیم، یعنی هنوز حدود ۲۷۰ میلیون کیلومتر (یا ۱۶۸ میلیون مایل) فاصله داشت! شاید به نظر زیاد بیاد، ولی خب تو مقیاس فضا این یه جورایی فاصلهی کمی حساب میشه، هرچند دو برابر فاصله زمین تا خود خورشیده!
حالا اگه فکر کردین واقعاً میشه با چشم دیدش، باید بگم نه، این قدری نزدیک نیست. اندازهش هم چند کیلومتر بیشتر نیست، ولی خوشبختانه علاقمندان نجوم با تلسکوپهای کوچیک میتونن تو قبلِ طلوع آفتاب تا بهار پیداش کنن و ببینن. اگه تلسکوپ نداری یا حوصله نداری موقع سحر بیدار شی، بازی با اینترنت هم هست: پروژهی Virtual Telescope تو ایتالیا قراره زنده تصویراشو نشون بده (قبلاً قرار بود نشون بده، بارون اومد و عقب افتاد، اما شب بعدش پخش میشه). لینک تلکسوپ مجازی هم هست، به راحتی آنلاین میتونی نگاه کنی.
حالا چرا 3I/ATLAS این همه معروف شده؟ چون یه دنبالهدار بینستارهایه. بینستارهای یعنی از منظومه شمسی خودمون نیست، بلکه از یه جای دیگهی کهکشان (یا حتی کهکشان دیگه!) اومده. این فقط سومین بار تو تاریخ بشره که همچین مهمونی رو میبینیم. تازه ممکنه این قدیمیترین دنبالهداری باشه که تا حالا دستگیر شده! یعنی شاید میلیاردها سال پیش از یه ستارهی دیگه کنده شده باشه و تا حالا داشته تو فضا میچرخیده.
از زمان پیدا شدنش هم براتون بگم: اولش تو جولای امسال (تابستون ۱۴۰۳) حین رصدهایی که دور و بر مدار مشتری داشتن، یه شیء عجیب رو دیدن که با سرعت ۲۲۱ هزار کیلومتر بر ساعت (۱۳۷ هزار مایل بر ساعت!) میدوید. بعدش اومد از کنار خورشید رد شد (که به اون نقطه میگن «پریهلیون»، یعنی نزدیکترین فاصله دنبالهدار به خورشید)، که این اتفاق هم پایان اکتبر افتاد. بعدشم شروع کرد راهش رو بزنه به سمت بیرون منظومه شمسی.
بعضیها حتی گمانهزنی کردن که شاید این یه سفینهی فضایی بیگانه باشه! ولی واقعیتش اینه که تقریباً همه ستارهشناسها مطمئن هستن این یکی واقعا یه دنبالهداره که از یه منظومهی ستارهای دیگه اومده، نه تکنولوژی فضایی موجودات فضایی!
راستی، برنامه دنبالهدار از اینجا به بعد چیه؟ قراره تو ۱۵ مارس ۲۰۲۶ (اواخر اسفند ۱۴۰۴)، نزدیکترین عبورش رو از کنار مشتری داشته باشه، تقریباً ۵۴ میلیون کیلومتر فاصله (یعنی حتی نزدیکتر از عبورش به زمین). کاوشگرهایی که دور مشتری دارن میچرخن، مثل Juno (یه فضاپیمای ناسا که برای تحقیق درباره مشتری فرستادنش)، شاید بتونن از نزدیک حسابی براندازش کنن.
بعدش هم مدام داره به سمت بیرون منظومهی شمسی میره و قراره مدارهای زحل رو تو جولای ۲۰۲۶، اورانوس رو تو آوریل ۲۰۲۷، و نپتون رو تو مارس ۲۰۲۸ رد کنه، ولی به هیچکدوم واقعا نزدیک نمیشه؛ فقط یه مهمون گذریه خب. اگه دوست داری خودت هم سیر حرکتش رو ببینی، ناسا یه شبیهساز آنلاین داره به اسم “Eyes on the Solar System”، بزنی و پیگیریش کنی.
جالبه بدونی هنوز خیلی چیزا درباره این دنبالهدار مرموز نمیدونن. مثلاً دانشمندها دقیق نمیدونن اندازه دقیقش چقدره: تلسکوپ هابل (همون تلسکوپ معروفی که تو فضاست) حدس میزنه که قطرش یه جایی بین ۴۴۰ متر تا ۵.۶ کیلومتر باشه. اونم به خاطر اینکه جزئیات فیزیکیش تو این فاصلهها زیاد معلوم نمیشه.
با همه این حرفا، هنوز معلوم نیست اصلاً این دنبالهدار رو کدوم ستاره ساخته، شاید هم هیچوقت نفهمیم. فکر کن شاید میلیاردها سال بوده تو فضا میچرخیده، حالا یه سر به ما زده و باز قراره بره یه گوشه دیگهی کهکشان! تا وقتی تو همسایگیمونه، دانشمندها حسابی زیر نظرش میگیرن بلکه از روی این مهمون عجیب و غریب رازی دستگیرشون بشه.
راستی، کلی داستان عجیب درباره این دنبالهدار نوشته شده: از هشدار شبکههای بینالمللی درباره نزدیک شدنش تا عکسهایی که نشون میده احتمالاً روش آتشفشان یخی (Ice volcano – یعنی فوران موادی شبیه یخ از سطحش) داره رخ میده! خلاصه، هنوز ماجراهای زیادی دربارهی دنبالهدار 3I/ATLAS مونده که بدونیم.
پس اگه عاشق فضا و داستانهای عجیبغریبش هستی، این مهمون بینستارهای رو از دست نده! 😊
منبع: +
