اگه فکر میکنی دیتاسنترها (همون ساختمونایی که کلی سرور و کامپیوتر خفن توشونه تا اطلاعات اینترنت رو نگه دارن) تو منطقههای خنک و باحال ساخته میشن، باید بهت بگم حسابی اشتباه میکنی! یه بررسی جدید نشون داده تقریباً ۷ هزار تا از دیتاسنترهایی که الان دارن کار میکنن، تو جاهایی ساخته شدن که اصلاً دم و دماشون بهینه نیست. یعنی یا خیلی گرمه، یا خیلی سرده؛ در حالی که بهترین دما واسه دیتاسنترها باید بین ۱۸ تا ۲۷ درجه سانتیگراد باشه.
حالا فکر کن بیش از ۶۰۰ تا دیتاسنتر تو نقطههایی هستن که دماشون همیشه بالای ۲۷ درجهس! مثلاً سنگاپور رو ببین. متوسط دماش حدود ۳۳ درجهس، رطوبت هم معمولاً بالای ۸۰٪ میره (رطوبت بالا یعنی هواش انقدر شرجیه که هر چیزی رو خیس عرق میکنه!). با اینکه این شرایط خیلی مساعد دیتاسنتری نیست، سنگاپور بیشتر از ۱.۴ گیگاوات دیتاسنتر فعال داره و تازه کلی پروژه جدید هم با قوانین سختتر بهرهوری انرژی، مجوز گرفتن.
اینجا یه مشکل بزرگ پیش میاد: هر چی هوا گرمتر باشه، دیتاسنترها باید بیشتر خودشون رو خنک کنن و این یعنی برق بیشتری میکشن و فشار بیشتری به برق منطقهها میارن. مثلاً تو سال ۲۰۲۰ فقط همین دیتاسنترها حدود ۷٪ کل برق کشور سنگاپور رو مصرف میکردن! تازه اگه ساخت و سازشون همینطوری بره جلو، پیشبینی میکنن مصرف برقشون سر به فلک بزنه.
یه نکته باحال دیگه اینه که افزایش تقاضا برای خدمات ابری (Cloud Hosting، یعنی اجاره سرور و حافظه روی اینترنت بجای خرید سختافزار شخصی) باعث شده دیتاسنترها حتا توی منطقههای خیلی گرم هم مدام ساخته بشن. بر اساس برآوردهای جهانی، دیتاسنترها سال ۲۰۲۴ تقریباً ۴۱۵ تراواتساعت برق مصرف کردن؛ یعنی چیزی حدود ۱.۵٪ کل مصرف برق دنیا! میگن تا سال ۲۰۳۰ این رقم بیشتر از دو برابر میشه، چون سرورها داره فشردهتر و قویتر میشه و مصرف برقشون میره بالا.
میخوای بدونی چرا دیتاسنترها رو اینجوری میسازن؟ معمولاً اول دنبال برق ارزون، دسترسی به آب، قیمت زمین پایین، یا مشوقهای دولتی (Regulatory Incentives یعنی مشوقهایی که دولت برای ساخت پروژههای بزرگ میده) میگردن. شرایط آب و هوایی اصولاً آخرین چیزی هست که بهش فکر میکنن!
خنک کردن دیتاسنترها هم خودش داستانیه. بیشتر دیتاسنترها هنوز هوای خنک رو به عنوان راه حل اصلی دارن. (Air Cooling یعنی همون کولر و تهویه مطبوع). تکنولوژی جدیدتر که بر مبنای مایع کار میکنه (Liquid Cooling، یعنی استفاده از آب یا مایعات ویژه برای گرفتن گرما از قطعات) داره رشد میکنه، مخصوصاً برای سرورهایی که مصرف برقشون خیلی بالاست، ولی نصب این سیستمها روی دیتاسنترهای قدیمی خیلی هزینهبره.
مسئله فقط مصرف برق نیست؛ دیتاسنترها به آب هم نیاز دارن و تو مناطق گرمی که همین الآنم برق و آبشون محدوده مثل امارات، نیجریه یا خود سنگاپور، عملاً همه دیتاسنترها تو مناطق بالای ۲۷ درجه سلسیوس قرار گرفتن. مطالعات نشون دادن تا سال ۲۰۴۰، تقریباً دو سوم مراکز اصلی دیتاسنتر دنیا با گرمای شدید درگیر میشن.
چرا اینهمه دیتاسنتر داره ساخته میشه؟ بخش زیادش به خاطر هوش مصنوعی (AI) و تقاضای عجیب واسه پردازشهای سنگین جدیده. تازه خیلیها مثل مایکل بری (همون آدم معروف فیلم The Big Short) و پَت گلسینجر معتقدن این بازار AI داره تبدیل به یه “حباب” میشه. حباب تو اقتصاد یعنی وقتی یه چیزی خیلی بیشتر از ارزش اصلیش گرون میشه و بعدش یهو سقوط میکنه. رشد انفجاری هوش مصنوعی هم باعث شده دیتاسنترها هم هیچی به هیچی، مصرف برق و هزینههاشون حتی از حد انتظار بیشتر بشه و به زیرساختها فشار بیاد.
در کل قشنگ مشخصه مشوقهای کوتاهمدتی مثل هزینه پایین زمین و برق فعلاً جذابتر از کارایی بلندمدت و صرفهجویی انرژی محسوب میشن. همین الانم ساخت و ساز دیتاسنتر تو دنیا طوری جلو رفته که بیشترشون تو آبوهوای نامناسب گیر کردن. اگه این روند ادامه پیدا کنه، هم داغیش دردسر درست میکنه، هم برق و آب دیتاسنترها رو میکشه و هم محیط زیست حسابی به خطر میافته.
منبع: +
