خب بچهها، یه اتفاق فضایی فوقالعاده عجیب و باحال افتاده که دانشمندها رو حسابی شگفتزده کرده! قضیه اینه که احتمالاً برای اولین بار شاهد یه نوع انفجار دوتاییِ خیلی خاص به اسم «سوپرکیلونووا» (Superkilonova) بودیم. حالا بذارین کامل توضیح بدم که چه اتفاقی افتاده و چرا همه اینقدر هیجانزدهشدن.
تا حالا درباره سوپرنوا (Supernova) شنیدین؟ همون انفجار بزرگی که وقتی یه ستارهی خیلی بزرگ به آخر عمرش میرسه، منفجر میشه و کلی عنصر مثل آهن و کربن تولید میکنه و تو کل کائنات پخش میکنه. حالا یه نوع انفجار دیگه هم داریم به اسم «کیلونووا» (Kilonova) — یعنی انفجاری که زمانی رخ میده که بقایای یه ستارهی مرده واقعاً چگال (بهشون میگن ستارهی نوترونی یا Neutron Star، basically ستارهای که بعد از نابودی خودش دیگه همه چیزشو جمع کرده و خیلی فشرده شده) با هم برخورد کنن. اینجوری حتی عناصر سنگینتری مثل طلأ و پلاتین ساخته میشن!
حالا این داستانِ سوپرکیلونووا چیه؟ معمولاً یا یکی از این دو اتفاق میافتاد: یا سوپرنوا یا کیلونووا. اما ستارهای که اسمش رو گذاشتن AT2025ulz (اسمهای علمیشون رو دوست دارم!)، یه انفجار دو مرحلهای از خودش نشون داده، جوری که تا حالا هیچ دانشمندی ندیده بود.
داستان از اینجا شروع شد که در ۱۸ آگوست ۲۰۲۵، رصدخانه معروف LIGO (که کارش رصد امواج گرانشی—یعنی موجهایی که تو فضا-زمان با برخورد اجسام فوق سنگین ایجاد میشن) و شریک اروپاییش یعنی Virgo، یه سیگنال غیرعادی تشخیص دادن. سیگنالشون نشون میداد دو تا شیء خیلی فشرده دارن به هم نزدیک میشن و بعد برخورد میکنن. تقریباً همزمان، رصدخانهی Zwicky تو کالیفرنیا یه نقطهی نورانی قرمز رنگ پیدا کرد که خیلی سریع در حال کمرنگ شدن بود؛ درست مثل همون اتفاقی که برای اولین کیلونووا تو سال ۲۰۱۷ افتاده بود.
نکته عجیبش اینجا بود که بعد از یه مدت، برخلاف همهی پیشبینیها، این نور دوباره پررنگتر و آبیتر شد! دانشمندها برای بررسی بیشتر از کلی رصدخانه در سراسر دنیا، حتی از تلسکوپ Keck تو هاوایی، داده گرفتن. جالب این بود که ردپای هیدروژن (همون عنصری که خورشیدمون پرشده ازش!) رو توی این انفجار پیدا کردن، چیزی که نشونهی سوپرنواست نه کیلونووا.
با کنار هم گذاشتن همهی نشونهها، محققها گفتن که ممکنه این اتفاق اینجوری بوده باشه: یه ستارهی خیلی بزرگ و سریعچرخ دچار سوپرنوا شده (یعنی منفجر شده)، اما هستهاش به جای اینکه به یه ستارهی نوترونی بزرگ تبدیل بشه، دوتا هستهی کوچیکتر نوترونی ساخته. این دوتا هسته در عرض چند ساعت دوباره به هم نزدیک شدن و با هم برخورد کردن و اونجاست که یه کیلونووا هم درست شده! خلاصه: یه انفجار فوقالعاده هیبریدی که اول سوپرنوا و بعد کیلونووا رقم خورده.
البته هنوز ۱۰۰٪ مطمئن نیستن که این دقیقاً همون سوپرکیلونوواست. چون مثلاً بعضی سیگنالها ممکنه شانسی همزمان شده باشن. اما با توجه به دادههای امواج گرانشی، معلوم شده که حداقل یکی از این هستهها کمتر از جرم خورشید بوده؛ در حالی که طبق معمول اینا باید حداقل ۱/۲ برابر خورشید وزن داشته باشن! این خودش کلی سوال برای فیزیکدانها ایجاد کرده، چون میتونن با این مدل اتفاقات نظریههای ستارهای رو به چالش بکشن.
دانشمندها میگن اگه سوپرکیلونووا واقعاً وجود داشته باشه، با ابزارهای پیشرفتهتری مثل Vera C. Rubin Observatory یا تلسکوپ آیندهی ناسا (Nancy Grace Roman Space Telescope)، میتونیم نمونههای بیشتری پیدا کنیم و دیگه مطمئن شن. یکی از محققها بهخوبی گفته: «اگه واقعاً سوپرکیلونوواها واقعی باشن، قطعاً بیشترشون رو خواهیم دید و شاید این، اولینیش بوده!»
در کل، این داستان نشون میده که هنوز کلی چیز عجیب و ناشناخته تو دنیای ستارهها هست و هر روز ممکنه یه سورپرایز جدید پیدا شه!
منبع: +
