تا حالا اسم “سایبرسیکنس” یا همون مریضی دیجیتالی رو شنیدی؟ این حالت عجیب بیشتر وقتی پیش میاد که با تکنولوژی واقعیت مجازی (VR) کار میکنی و بدنت دچار سرگیجه، حالت تهوع یا سردرد میشه؛ دقیقاً مثل اینکه توی یه شهر بازی مجازی گیر کردی و حالت بد شده!
خیلی از محققها چند ساله که شدیداً دارن تلاش میکنن بفهمن دقیقاً توی مغز کاربرا موقع سایبرسیکنس چی اتفاق میافته. یکی از ابزارهای اصلیشون “EEG” هست. این EEG همون کلاهی هست که یه عالمه سیم و سنسور داره و فعالیت الکتریکی مغز رو اندازه میگیره. حالا مشکل اکثر روشها این بوده که نمیتونن دقیقاً بگن چه چیزی باعث مریضی میشه، چون سیگنال مغز همزمان داره به تصویرای حرکتدارِ داخل VR هم واکنش نشون میده.
توی این تحقیق اومدن یه کار خیلی جالب کردن: بهجای اینکه فقط سیگنالهای مغزی مربوط به تصویر رو بررسی کنن، از یه محرک صوتی (مثلاً یه صدای خاص) استفاده کردن که نشون دادن چطور این صدا وقتی طرف دچار سایبرسیکنس میشه روی مغزش تاثیر میذاره. حالا میان این سیگنالها رو ثبت میکنن و میگن: “خب، این الگوی مغزی دقیقاً همون چیزیه که به سایبرسیکنس ربط داره!”
برای تحلیل این سیگنالها، از دو مدل بروزشده یادگیری ماشین استفاده کردن: “Convolutional Neural Network” یا همون CNN (شبکه عصبی پیچشی، یه مدل هوش مصنوعی که معمولاً برای تصویر استفاده میشه ولی اینجا به مغز وصلش کردن!) و “Transformer” (مدل معروف یادگیری عمیق که تو سیستمهای ترجمه و چت جیپیتی هم کاربرد داره). این دوتا مدل، سیگنالهای EEG مربوط به سایبرسیکنس رو میخورن و بعد با استفاده از یه تکنیک به اسم “Interpretability Map” یا همون نقشه شفافسازی، نشون میدن دقیقاً کدوم بخش سیگنال بیشتر توی تشخیص سایبرسیکنس به درد میخوره.
حالا نکته جذاب ماجرا اینجاست که توی ۱۲ بار تست با سه مدل مختلف، مدلها یه چیز عجیب اما جالب کشف کردن: اینکه دامنه سیگنالهایی که از یک الکترود نزدیک پیشانی چپ مغز (همون ناحیه پیشفرونتال سمت چپ) ثبت شده بودن خیلی نقش مهمی تو پیدا کردن سایبرسیکنس داشتن! شاید فکر میکردیم کل مغز درگیره، اما اینجا یه جورایی اون نقطه خاص مثل فِلَش زده تو چشم مدل!
این یافتهها خیلی به کار پژوهشگرها میاد، چون نشون میده برای آینده میشه همین نقطه خاص روی سر رو برای تشخیص سریعتر و دقیقتر سایبرسیکنس توی واقعیت مجازی هدف گرفت و حتی سیستمهای کوچکتر و کاربردیتر ساخت.
در کل، این پژوهش تازه نشون داد هوش مصنوعی نه تنها میتونه مغز ما رو بخونه، که حتی نقاط کلیدیای رو که خودمون فکرش رو نمیکنیم برامون پیدا میکنه! و اگه خودت دوس داشتی کد تحقیق رو ببینی یا امتحانش کنی، لینکش رو کنار مقاله گذاشتن (البته فعلاً ناشناس مونده).
خلاصهی ماجرا اینه: دفعه بعد که خواستی بری کف دنیای VR، شاید یه جفت سنسور کوچیک روی سرت بزنی و قبل از اینکه حالت بد شه، مغزت سریع خبر بده که: “هی رفیق، وقتشه یه استراحت به خودت بدی!”
منبع: +
