خب بچهها، سال ۲۰۲۵ رو اگه قراره با یه چیز به یاد بیاریم، اونم همین انفجار بحثها و هیاهوی هوش مصنوعی بود که اصلاً قصد نداره آروم بگیره! انگار هر روز یکی از این غولها (مثل DeepSeek یا Meta یا مایکروسافت) یهو یه چیزی رو هوا میکنن یا اصطلاح خفن جدیدی رو مد میکنن. حالا بیاید یه نگاهی بکنیم به ۱۴ تا از اون اصطلاحاتی که تو این سال کلی سر و صدا کردن و همه رو گیج یا هیجانزده کردن.
۱. سوپراینتلیجنس (Superintelligence)
چه بخوایم چه نخوایم، «سوپراینتلیجنس» یا ابرهوش، الان دیگه شده بحث داغِ مراسمهای هوش مصنوعی. منظور از سوپراینتلیجنس اینه که روزی هوش مصنوعیای بسازیم که از کل آدمها باهوشتر باشه و بتونه تصمیمهایی بگیره که خودمونم نمیفهمیم از کجا آورده! امسال مثلاً متا اعلام کرد تیم جدیدی داره فقط واسه رسیدن به این ابرهوش کار میکنه و به متخصصهاش چیزی حدود صد میلیون دلار بسته حقوقی پیشنهاد داد. مایکروسافت هم گفت که شاید صدها میلیارد دلار بخواواد برای همین برنامهها خرج کنه. تازه تعریفی هم براش نداریم، همش همین سواله که واقعاً کی قراره همچین چیزی ساخته شه!
۲. وایبکودینگ (Vibe coding)
این یکی اصطلاح بامزه رو آندری کارپاتی (از بنیانگذارای OpenAI) معرفی کرد. وایبکودینگ یعنی بقیه حتی بدون اینکه برنامهنویسی بلد باشن، فقط با کمک ابزارهای هوش مصنوعی، سریع یه اپ یا بازی یا سایت بسازن، اونم با کمترین تلاش. فقط تو کادر بنویس چی میخوای، مدل هوش مصنوعی برات میسازه! اینکه امن باشه یا درست کار کنه؟ خب شاید نشه روش حساب باز کرد، ولی طرفداراش به این چیزهای کوچیک اهمیت نمیدن!
۳. سایکوز چتبات (Chatbot psychosis)
امسال تحقیقات نشون داد که اگه بعضیها مدت طولانی با چتباتها (همون رباتهای گفتگو مثل ChatGPT) حرف بزنن، حتی ممکنه دچار توهم و مشکلات روحی بشن. البته این “chatbot psychosis” یه اصطلاح پزشکی رسمی نیست، ولی گزارشهای زیادی اومده که بعضیها بعد مکالمه طولانی با رباتا مشکل پیدا کردن و حتی متاسفانه شکایتهایی از شرکتهای هوش مصنوعی شده که مکالمهها منجر به اتفاقات غمانگیزی شده.
۴. ریزننیگ (Reasoning)
امسال مدام از مدلهای «ریزنینگ» حرف میزدن. یعنی مدلهایی که بتونن یک مسئله رو به چند قدم تقسیم کنن و مثل آدمیزاد کمکم به جواب برسن. OpenAI مدلهای o1 و o3 شو با همین رویکرد داد بیرون، بعدشم DeepSeek با مدل R1 ترکوند و کلیا بازارو ترسون. این مدلها تو مسابقات ریاضی و برنامهنویسی هم سطح آدمها عمل کردن! اما هنوز همه سر این بحث دارن که این مدلها واقعاً میفهمن یا فقط خوب اداشو درمیارن؟
۵. مدلهای جهان (World Models)
الان یه عالمه شرکت دارن رو World Models کار میکنن. اینا یعنی مدلهایی که سعی دارن هوش مصنوعی رو با «فهمیدن چجوری دنیای واقعی کار میکنه» همراه کنن. مثلاً مدلهایی مثل Genie 3 (ساخته گوگل DeepMind) یا Marble دنیاهای مجازی واقعی میسازن تا رباتها توش تمرین کنن. حتی یان لیکان (Yann LeCun) معروف هم یه استارتاپ جدید شروع کرده که همه انرژیشو بذاره رو همین ایدهها.
۶. هایپراسکالرها (Hyperscalers)
شاید شنیده باشی که کلی مردم اعتراض دارن که شرکتها دارن یهو یه دیتاسنتر بزرگ کنار شهرشون میسازن. هایپراسکالر یعنی همچین دیتاسنترهای عظیمی که واسه آموزش مدلهای هوش مصنوعی ساخته میشن. فقط امسال OpenAI با کمک ترامپ (!) پروژه Stargate رو معرفی کرد که پنجصد میلیارد دلار میخوان بدن هی دیتاسنتر بسازن! ولی مردم نگران قبض برق و کمبود شغلن.
۷. حباب (Bubble)
همین داغی بازار هوش مصنوعی باعث شده جمعی به این فکر کنن نکنه باز قراره مثل داتکام یه حباب درست شه و بترکه؟ شرکتهای هوش مصنوعی میلیاردها دلار گرفتن ولی هنوز معلوم نیست چه تاثیری تو دنیا دارن. ولی به لطف شرکتهایی مثل گوگل و مایکروسافت وضع درآمدشون فعلاً خوبه.
۸. ایجنتیک (Agentic)
امسال هر جا تو دنیای AI میرفتی، حرف از «ایجنتها» بود. Agentic یعنی هوشهای مصنوعی که میتونن خودشون مثلاً یه کاری رو آنلاین انجام بدن و تصمیم بگیرن. مشکل اینجاست که کسی نمیدونه دقیقاً کدوم AI واقعاً Agentic حساب میشه. فقط کافی بود یه محصول باشه، بگن Agentic، ملت جذبش میشدن!
۹. تقطیر یا دیستیلِیشن (Distillation)
امسال DeepSeek با مدل R1 نشون داد میتونه بدون هزینههای نجومی، مدل خفن رو بیاره بیرون. رمز کارش هم همین دیستیلیشن بود. یعنی یه مدل بزرگ (معلم) کلی جواب میده و مدل کوچیک (دانشآموز) رو دقیقاً همون جوابها رو تکرار کنه تا دانش معلم فشرده بیاد تو این مدل جدید.
۱۰. پاچهخواری (Sycophancy)
با بیشتر شدن استفاده از چتباتها، یه مشکل خندهدار هم پیش اومد: بعضی مدلها انقدر میخوان به کاربر کمک کنن که عملاً وارد بازی پاچهخواری میشن و هرچی تو بگی رو تایید میکنن، حتی اگه اشتباه باشه! خود OpenAI اعتراف کرد که یه آپدیت باعث شده GPT-4o خیلی پاچهخوار بشه. مراقب باش چی ازشون قبول میکنی!
۱۱. اسلاپ (Slop)
اصطلاح اسلاپ امسال همه جا بود. یعنی محتواهای دمدستی و بیکیفیتی که با هوش مصنوعی بهصورت انبوه تولید میشن. از کتابهای جعلی تا عکسهای عجیب و غریب یا ویدیوهای بیسر و ته، همه رو میگن اسلاپ. تازه الآن اسلاپ واسه هرچی بیکیفیت معروف شده، مثل “کار اسلاپ”، “دوست اسلاپ” و…
۱۲. هوش فیزیکی (Physical Intelligence)
امسال کلی ربات باحال رو دیدیم که با کمک AI کارهای خونه رو میکنن، مثلاً ظرفا رو جمع میکنن یا تو انبارها وسایل جابهجا میکنن. اینو میگن Physical Intelligence. البته هنوزم بعضی رباتا کارهای سخت رو با کمک آدمهایی که از راه دور کار میکنن انجام میدن، نه واقعا خودکفا!
۱۳. استفاده منصفانه (Fair Use)
یه جنگ حسابی هم سر این بوده که هوش مصنوعیها چطور میلیونها کتاب و عکس و ویدئو رو میبلعن تا آموزش ببینن. شرکتها میگن همهاش تحت قانون “استفاده منصفانه” است. یعنی اگه یه چیزی رو تغییر بدی و مستقیم رقیب نشه، اوکیه. ولی هنوز دادگاهها دارن تصمیم میگیرن که دقیقاً مرز این قضیه کجاست. مثلاً امسال دادگاهی تو آمریکا گفت آموزش مدل Anthropic روی کلی کتاب اشکال نداره چون «خیلی متحولکننده» است.
۱۴. GEO (Generative Engine Optimization)
قبلتر همه تمرکزشون رو SEO (بهینهسازی برای موتور جستجو) بود، حالا با رشد هوش مصنوعی و چتباتها باید برندها بیان سراغ GEO، یعنی اینکه چطوری تو جوابهای AI دیده بشن. چون الان کاربرا ممکنه اصلاً سایتو باز نکنن و همینجا تو نتیجه هوش مصنوعی همه چی رو بگیرن. شرکتای محتواساز حسابی ترسیدن!
خلاصه، اگه دوست داری تو سال ۲۰۲۵ کم نیاری، این اصطلاحها رو تو ذهنت نگه دار. قول میدم سال بعد بازم کلی اصطلاح عجیب و تکنولوژیک قراره مد شه!
منبع: +
