اگه مثل خیلیها نگرانت تغییرات اقلیمی (یعنی همون گرم شدن کره زمین بخاطر گازهای گلخانهای و کارای ما آدما!) و تاثیراتش روی آب و هوا باشی، حتماً یه بار شنیدی که جریانهای عظیم اقیانوسی، مخصوصاً توی اقیانوس اطلس، دارن کند میشن و ممکنه اوضاع دنیا رو بهم بریزن! خب، جدیداً یه خبر خوب پیدا شده که شاید بتونه یه کم از نگرانیمون کم کنه.
ماجرا چیه؟ جریان دریایی AMOC — این یعنی ‘Atlantic Meridional Overturning Circulation’ و عملاً یه ماشین عظیمه که آب سرد و شور رو از نزدیکی گرینلند به سمت جنوب میبره، بعد دوباره اون آبها نزدیک قطب جنوب میان بالا و هوای گرمتر رو به شمال میبرن. این سیستم باعث میشه اروپا معمولاً زمستوناش خیلی سرد نشه و آب و هواش متعادلتر باشه.
ولی چند سالیه که دانشمندها دارن بصدا درمیارن که این سیستم داره خراب میشه. اگر این مرحلهای که آبها میرن عمق و دوباره برمیگردن (همون فرآیند غرق شدن؛ یا به اصطلاح علمی ‘dense water formation’ یعنی تبدیل آب سطحی به آب غلیظ و سنگین و سقوطش به اعماق) از بین بره، ممکنه اروپا یخ بزنه و سطح آب دریا تو سواحل آمریکا هم بالا بیاد — خلاصه یه فاجعه جدی! دلیل این خراب شدن هم تغییرات اقلیمی و آب شدن یخهای قطب شمال و گرینلنده که آبهای شیرین رو میاره داخل جریانات و باعث میشه آب اونقدر شور نباشه که به ته بره.
حالا خبر خوب چیه؟
تو یه تحقیق جدید که توسط ماریوس آرتون (یه اقیانوسشناس خبره از دانشگاه برگن نروژ) و تیمش انجام شده و تو مجله معتبر Science Advances منتشر شده، فهمیدن که یه جور «سیستم پشتیبان» تو کاره!
داستان این سیستم پشتیبان چیه؟ اونا بررسی کردن که چجوری جریانها و ترکیب شوری و دمای آب تو شمال اطلس، دریاهای نوردیک (یعنی گرینلند، نروژ و ایسلند) و حتی اقیانوس شمالگان تو این سالها عوض شده. از سال ۱۹۹۳ به این طرف، تولید آب غلیظ تو دریاهای نوردیک کمتر شده بود، ولی در عوض، تو دریای بارنتز و حتی بالاتر (نزدیک اسوالبارد) این فرآیند بیشتر شده!
حالا چرا؟ چون روندی به اسم ‘Atlantification’ یا «آتلانتیفی شدن» داره اتفاق میفته — یعنی آبهای نسبتاً گرم و شوری که قبلاً فقط محدود بودن به جنوب، دارن هر سال بیشتر و بیشتر وارد بخشهای بالاتر اقیانوس شمالگان میشن و یخها عقبنشینی کردن و منطقهای که میشه آبش غلیظ و سنگین شه بزرگتر شده. آتلانتیفی شدن یعنی این که اقیانوس قطب شمال دیگه فقط یه دریای یخی و سرد نیست؛ داره شبیه اقیانوس اطلس میشه؛ گرمتر و کمیختر.
طبق شبیهسازیهای کامپیوتری جدیدشون — که دادههای شوری و دمای آب رو خورد برنامه دادن! — نشون دادن که عقبنشینی تولید آب غلیظ در دریاهای نوردیک داره با افزایش تولید همین آب تو دریای بارنتز و اون بالا توی قطب جبران میشه. یعنی انگار طبیعت یه پلان B گذاشته! آرتون میگه این پروسه نشون میده AMOC میتونه تاب بیاره و احتمالاً فعلاً به این زودیا سرنگون نمیشه و فروپاشی کامل پیدا نمیکنه (یعنی اون سناریوی ترسناک فعلاً دورتر شده!).
البته، همه اینا به این بستگی داره که روند آتلانتیفی شدن ادامه پیدا کنه و اقیانوس قطب شمال بتونه همون آبهای خیلی غلیظ و سنگین رو مثل قدیم تولید کنه. چون بعضی دانشمندها، مثل «نیکلاس فوکال» استاد دانشگاه جورجیا و اقیانوسشناس (که تو این مطالعه جدید نبوده)، میگن که آبهای فوقالعاده غلیظی که قبلاً تو دریای گرینلند درست میشد واقعاً خاص بودن، چون اونجا بادهای سرد و مستقیم از یخچال گرینلند میزنه و شرایط خاصیه. اون معتقده که شاید اقیانوس شمالگان نتونه به اون غلظت و وزن بیاره آبش رو.
در نهایت، دانشمندها همچنان دارن تحقیق میکنن ببینن این سیستم پشتیبان تا کی میتونه سرپا بمونه و آیا واقعاً مثل یه بیمهنامه برای جریانهای اصلی اقیانوس اطلس عمل میکنه یا نه. چیزی که فعلاً میدونیم اینه که طبیعت گاهی راهی واسه جبران اختلالها پیدا میکنه — ولی معنیش این نیست که باید بیخیال تغییرات اقلیمی بشیم!
پس خلاصه سرتو درد نیارم: جریانهای اصلی اطلس (AMOC) هنوز به مرز فروپاشی کامل نرسیدن، چون پروسه آتلانتیفی شدن داره نقش پشتیبان رو بازی میکنه. ولی باید مواظب باشیم و به تغییرات اقلیمی بیتوجه نباشیم. هنوزم آدمای دانشمند و محقق مشغول بررسی این داستانن و هر کشفی مرحله بعدی داره.
… و اگه خیلی به این جور داستانا علاقهداری، بد نیست بدونی تو همین اواخر هم تحقیقات جدیدی باعث بحث و دغدغه سر «ضعیف شدن سریعتر جریانهای اطلس» و «راز حباب سرد» تو این منطقه شده که هنوز هم منطقی برای پیشبینی دقیق وجود نداره.
یادداشت آخر: هرجا دیدی اصطلاحاتی مثل «dense water formation» یا «Atlantification» اومد یعنی دقیقاً همین قصههایی هست که توش آبها با دما و شوری تغییر میکنن و هرکدوم تاثیر مستقیم روی آب و هوای ما دارن. خلاصه مراقب باشیم، هم خودمون، هم علم رو دنبال کنیم!
منبع: +
