اگه عاشق فضا و ستارهها باشی، این هفته خبر خیلی خفنی برات دارم! تلسکوپ فضایی هابل (همون تلسکوپ معروف که از ۱۹۹۰ بالای سرمون تو فضاست و کلی عکس باحال از کهکشانها و سیارهها گرفته) با رفیق جدیدش، جیمز وب (یا همون JWST که فوقالعاده با تکنولوژیهای جدید ساخته شده)، با هم ترکیب شدن و یه عکس باورنکردنی از جایی گرفتن که بهش مهد ستارهها میگن.
ماجرا اینه: این دو تلسکوپ قدرتمند، روی دو تا خوشه ستارهای که بهشون NGC 460 و NGC 456 میگن، فوکوس کردن. خب خوشه ستارهای یعنی چی؟ یعنی کلی ستاره که تقریباً همزمان و نزدیک هم به دنیا اومدن و با نیروی جاذبه به هم وصلن، اما اونقدری محکم نیست که یه جای ثابت بمونن؛ آزاد و رها تو فضا پخش میشن!
این عکس بینظیر، ترکیبی از ۱۲ تا عکس جداست که هابل در نور مرئی (یعنی اون نوری که خودمون هم با چشممون میبینیم) و جیمز وب در نور فروسرخ (نورهایی که ما نمیبینیم ولی دستگاهها میتونن ردیابیشون کنن) گرفته. نتیجهش؟ یه تصویر با کیفیت ۵۲۷ مگاپیکسل که رسماً میخواد مغزتو منفجر کنه! (اگه کیفیت کمتر و قابل دانلود میخوای، ورژن ۸۷ مگاپیکسلی هم ناسا گذاشته!)
حالا این خوشهها کجان؟ حدود ۲۰۰،۰۰۰ سال نوری از ما فاصله دارن، تویه کهکشانی کوچیک به اسم ابر ماژلانی کوچک. ابر ماژلانی کوچک، یه کهکشان کوتولهست که دور کهکشان راه شیری (همین کهکشانی که ما توشیم) میچرخه. جالبه بدونی این خوشههای ستارهای خیلی جوانن؛ همهشون کمتر از ۱۰ میلیون سال سن دارن. واسه مقایسه، خورشید خودمون ۴.۵ میلیارد سالشه! خیلی بچهن اینا به حساب میآن.
چیزی که تو این تصویر چشم آدمو میگیره، همون ابرهای آبی رنگ گازیه که پر از ستارههای جوونه و رشتههای قرمز رنگ غبار که از جذب نور ستارهها میدرخشن. اینجوری دقیقاً روند شکلگیری و تولد ستارهها رو میتونیم ببینیم. ستارههایی که دارن تو ابرهای گازی رشد میکنن، یا با فروپاشی گازها شکل میگیرن یا با تابش خودشون کلی محیطشون رو تغییر میدن و باعث میشن ستارههای جدیدی به دنیا بیان. واسه همین این نواحی پر از حبابهای آبی نورانی شده که اینا همون گاز یونیزهست. یونیزه یعنی گازی که به خاطر انرژی زیاد ستارهها، یه سری از الکترونهاش رو از دست داده و خیییلی پرانرژیه.
حالا این وسط کار جیمز وب و هابل چیه؟ هابل فقط میتونه این گازها رو با نور مرئی و نزدیک به فروسرخ ببینه، در عوض جیمز وب نابغه فروسرخه و میتونه غبار قرمزی رو که نور ستاره رو جذب کرده ردیابی کنه. جالبیش اینه که هابل نمیتونه غبار رو درست ببینه و فقط سیاه میبینهش، جیمز وب هم حبابهای گاز یونیزهرو مستقیم نمیبینه؛ پس همکاری این دوتا واقعاً نتیجه داده و کمک کرده هر چیزی که هر کدومشون نمیتونن ببینن، اون یکی کشف کنه!
یه نکته جالب دیگه هم بگم: دانشمندها کلی به ابر ماژلانی کوچک علاقه دارن چون مواد سنگین که تو کهکشانهایی مثل راه شیری زیاده، اینجا خیلی کم پیدا میشه. و چون این وضعیت شبیه اوایل پیدایش کیهانه (اون موقع که هنوز عناصر سنگین تو جهان شکل نگرفته بودن)، دانشمندها یه عالمه میتونن درباره شکلگیری کیهان و ستارهها از این کهکشان کوچولو درس بگیرن.
این دو خوشه، یعنی NGC 460 و 456، توی یه منطقه واقع شدن به اسم مجموعه N83-84-85 که خودش یه جورایی بزرگترین مهد ستارهای این ناحیه حساب میشه. و در ضمن، توشون ستارههایی از نوع O-type هم هست که خیلی خیلی کمیابن؛ کل کهکشان راه شیری شاید فقط ۲۰هزار تا از اینا داشته باشه. ستارههای O-type، از اون ستارههای خیلی سنگین، پرانرژی و خیلی داغن که عمر کوتاهی دارن و بعدش با یک انفجار عظیم میرن پی کارشون.
خلاصه، ترکیب تلاشهای هابل و جیمز وب، نه تنها یه عکس خارقالعاده از کار درآورده، بلکه حسابی به ستارهشناسها کمک کرده تا بهتر بفهمن روند تولد و زندگی ستارهها چطور پیش میره—مخصوصاً تو محیطهایی که ماده سنگین کمی دارن، مثل همین ابر ماژلانی کوچک.
پس اگه عاشق عکسهای خفن فضایی هستی و دنبال چیزهای بیشتری میگردی، حتماً یه سر به آرشیو عکسهای «عکس فضایی هفته» ناسا بزن. کیه که از دیدن بچهمحلهای نورانی ما تو دل فضا سیر بشه؟!
منبع: +
