تا حالا به این فکر کردی که شاید یه زمانی تو مریخ، زندگی جریان داشته و بعد آثارش توی لایههای ضخیم خاک رس (همون clay که خودش یه جور خاک خاص و معدنیه) قایم شده باشه؟ خب، یه تحقیق جدید حسابی رو این موضوع زوم کرده و نتایج جالبی هم به دست اومده!
بذار اول یه چیزی رو بگم: خاک رس فقط زمانی درست میشه که آب مایع مدت زیادی با صخرهها در تماس باشه. یعنی همین وجود لایههای ضخیم و معدنیِ خاک رس در مریخ میتونه نشون بده که اونجا کلی محیط قابل زندگی وجود داشته؛ تازه نه برای یه روز و دو روز، بلکه برای زمانهای کلی طولانی، حدود ۳.۷ میلیارد سال پیش! یعنی هم مریخ اون موقعها خیلی گرمتر و مرطوبتر بوده و هم آب زیادی توش وجود داشته.
خانم ریانا مور، یکی از نویسندههای این تحقیق و پسا دکترای دانشگاه تگزاس، میگه که مناطقی که ما داریم در موردشون حرف میزنیم، هم حسابی آب داشتن و هم شیب زمینشون خیلی کم بوده؛ در نتیجه محیطشون خیلی پایدار بوده. یعنی اوضاع جوری نبوده که هی فرو بریزه یا کلی تغییر کنه. اینم یعنی شرایط مناسب برای زندگی میتونسته خیلی طولانیتر دوام بیاره.
یه نکته جالب دیگه: روی زمین معمولاً کلفتترین لایههای خاک رس جایی درست میشن که هم هواش مرطوبه و هم فرسایش فیزیکی کمی رخ میده. (فرسایش فیزیکی یعنی همون وقتی که بارون یا باد یا رودخونه زمین رو میبره و خورد میکنه.) تیم تحقیقاتی، از جمله تیم گوگ — استاد زمینشناسی — اشاره کردن که روی زمین هم اینجوریه.
اما قضیه مریخ یه مقدار پیچیدهتره. دانشمندا هنوز دقیق نمیدونن که چطوری شکل زمین و آبوهوای قدیمی مریخ رو این لایههای خاک رس تاثیر گذاشته. برای همین اومدن و از دادهها و عکسهای ماهواره مریخرسانس ناسا (Mars Reconnaissance Orbiter، یکی از ماهوارههایی که سالهاست داره دور مریخ میچرخه و عکس میگیره) استفاده کردن. بعد ۱۵۰ تا از این رسوبات خاک رس رو بررسی کردن؛ از نظر شکل، جای دقیقشون، و ارتباطشون با جاهایی مثل دریاچهها یا رودخونههای قدیمی.
نتیجه چی شد؟ اکثراً این خاک رسها تو نقاط کمارتفاع و کنار دریاچههای قدیمی پیدا شدن؛ اما نه کنار درههایی که یه زمانی رود قوی ازشون رد میشده. یعنی اینجاها بیشتر تحت تاثیر تغییرات شیمیایی بودن و فرسایش فیزیکی زیادی روشون اثر نداشته، پس ساختار خاک رسها خیلی خوب حفظ شده. این یعنی مریخ یه وقتهایی جایی داشته که واقعاً میشده توش زندگی کرد!
یه نکته دیگه که جالب بود، اینه که شواهد نشون میدن تغییرات شیمیایی توی مریخ اون زمان انقدر زیاد بوده که تاثیر زیادی روی آبوهوا و شکل زمین گذاشته، و شاید حتی باعث شده فرایندهای معمولی مثل تشکیل بعضی مواد معدنی خوب پیش نره.
راستی، بدونی بد نیست: زمین دائم به خاطر فعالیتهای تکتونیکی (tectonic activity، یعنی همون جابهجایی و حرکت پوسته زمین که باعث زلزله و کوهسازی میشه) لایههای جدید رو میاره بالا تا با آب و هوا واکنش بدن. این باعث میشه سنگهایی مثل آهک (limestone) با آب و دیاکسیدکربن واکنش بدن، CO2 از هوا کم بشه و اینجوری یه جور تعادل آبوهوایی پابرجا بمونه.
ولی مریخ همچین اتفاقاتی نداره. هیچ فعالیت تکتونیکیای در کار نیست، پس کربناتها (مثلاً همین آهک) خیلی کم توش پیدا میشن و CO2 هم از هوا کم نشده. نتیجه؟ دیاکسیدکربنِ آزاد شده از آتشفشانهای مریخ تو جو مریخ مونده، سیاره رو گرم و مرطوبتر کرده بود، و این هم دوباره شرایط رو برای تشکیل خاک رس بیشتر مهیا میکرده.
دانشمندا حتی یه حدسی هم دارن که شاید این خاک رسها آب و مواد شیمیایی رو جذب کرده باشن و باعث شدن مواد معدنی مثل کاتیونها (یعنی یونهای با بار مثبت مثل کلسیم و منیزیم) داخل خودشون بمونن و نتونن راحت با صخرههای دور و اطراف ترکیب بشن و کربنات تولید کنن. یعنی یه جورایی این خاک رسها دارن معمای نبود مواد معدنی خاص تو مریخ رو توضیح میدن.
خانم مور خودش میگه: «به نظرم خاک رس فقط یکی از دلایلیه که چرا کربناتهایی که انتظار داشتیم رو مریخ باشه، پیدا نمیکنیم.»
در کل، این کشفها کلی سرنخ دارن بهمون میدن که اگه دنبال آثار زندگی میگردیم، بهتره حواسمون به همین لایههای چاق و چله خاک رس مریخ باشه. شاید همین جاها روزی جایی برای زندگی بوده باشه و حتی اثری ازش باقی مونده باشه!
حالا شما فکر میکنید اگر مریخ واقعاً یه زمانی قابل زندگی بوده، آیا شنهای قرمزش هنوز چیزی از اون دوران توی خودش نگه داشته؟
منبع: +
