خب رفقا، یه خبر مهم اومده که خیلی از عاشقای ستارهها و فضا رو حسابی نگران کرده: توی طرح بودجه سال ۲۰۲۶ که ترامپ پیشنهاد داده، قراره کلی بودجه از سازمان ناسا مخصوصاً برای کارای علمی و فضا کم کنن! خب شاید بگید “باز حرف بودجه!” ولی صبر کنید، این دفعه قضیه انقدر جدیه که دانشمندا گفتن اگه واقعا همچین چیزی تصویب بشه، احتمالاً نصف پروژههای علمی ناسا تعطیل میشن. کلی آدم بیکار میشن و تلسکوپا و ابزارای باحال فضایی هم ممکنه خاموش یا قطع بشن.
حالا موضوع اصلی اینه که دو تا از معروفترین تلسکوپای تاریخ یعنی تلسکوپ فضایی هابل (HST) و تلسکوپ فضایی جیمز وب (JWST) هم زیر تیغ این کمبود پول قرار گرفتن، اما فعلاً خبر لغو کاملشون نیست. شاید بگید اینا خودشون حال و حولشونو دارن و براشون کاری نمیافته، ولی قضیه به این سادگی نیست!
بیاین با ارقام و اعداد شروع کنیم:
طبق این بودجه، پول جیمز وب از ۱۸۷ میلیون دلاری که سال ۲۰۲۴ گرفته بود، قراره برسه به ۱۴۰ میلیون دلار در سال ۲۰۲۶. یعنی تقریباً ۲۵ تا ۳۵ درصد کاهش فقط تو بخش عملیاتیش! برای هابل هم بودجه از ۹۳.۳ میلیون دلار میره به ۸۵ میلیون دلار. حالا شاید نسبت به پروژههای دیگه، این کاهشا کم باشه (مثلاً پروژه جونو که دور مشتری میچرخه احتمالاً کلاً حذف میشه!) ولی همینم واسه تلسکوپایی که عاشقشونیم تاثیر داره.
👀 تاثیر کاهش بودجه یعنی چی؟
همین حالا هم پولی که برای جیمز وب خرج میکنن نسبت به گرونی این چند سال، کم شده بود (حالا تورم یعنی همون گرون شدن همهچی که داریم میبینیم!). جیمز وب هم که سال ۲۰۲۲ فقط شروع به کار کرد و نیاز به پشتیبانی و پول داره چون تقاضا براش خیلی زیاد شده. اگه پولش کم بشه، یعنی تیمش باید بعضی کارا رو حذف یا ساده کنه و ممکنه کمتر بتونن از تلسکوپ استفاده کنن یا آپدیت بدن.
هابل رو هم داریم، قصهش فرق نداره! ده ساله بودجهش تقریباً ثابت مونده، اما خب قدرت خرج کردن اون پول به خاطر تورم مثل قبل نیست. دانشمندا دارن میگن حدوداً ۳۰ درصد قدرت خرجشون کم شده! یعنی الان اگه بیشتر هم کم کنن، کلی رصد و کشف علمی رو باید بذارن کنار.
یه نکته جالب: کارشناسا میگن هابل هنوز خیلی سرحاله و پتانسیل داره تا اوایل دهه ۲۰۳۰ کلی کار خفن انجام بده. فقط مدارش با گذر زمان هی پایینتر میاد (مدار داری یعنی همین جوری دور زمین میچرخه و به صورت طبیعی یواشیواش پایین و نزدیکتر میشه). تخمین میزنن سپتامبر ۲۰۳۳ یعنی حدود نه سال دیگه، هابل احتمالا وارد جو زمین شه.
ولی چالش بزرگ که با کمبود بودجه جدید ممکنه بیافته اینه که بعضی دستگاهای هابل ممکنه “unsupported” بمونن. یعنی چی؟ یعنی شاید پول لازم برای پشتیبانی و عملیاتی نگه داشتن بعضی قسمتا نمونه و اون وقت باید ملت خودشون گلیمشونو از آب بکشن بیرون و از منابع خودشون استفاده کنن.
برای جیمز وب هم نگرانین، چون هزینهی عملیاتیش رو سال ۲۰۱۱ تعیین کردن و فکر میکردن همهچی رو رواله، اما تورم و حالا این بودجه جدید کار رو سخت کرده. مخصوصاً که درخواست برای استفاده ازش خیلی زیاد شده و آدمای بیشتری میخوان ازش استفاده کنن.
🎒 حالا کم شدن بودجه فقط روی خود تلسکوپا تاثیر نمیذاره. دانشمندا میگن قسمت بیشتر آسیب رو بخش کمکهزینههای پژوهش یا همون گرنتها میبینه. گرنت یعنی پولی که به محققین و دانشگاهیا میدن تا بتونن با این تلسکوپا داده جمع کنن و تحلیل کنن. بدون این پولها، تلسکوپ بهترین هم که تو فضا باشه، کسی نیست براش پروژه تعریف کنه یا کشف جدیدی بکنه.
علاوه بر این، برقراری ارتباط و اطلاعرسانی علمی به مردم هم تحت تاثیر قرار میگیره. یعنی چی؟ همین مقالهها و ویدیونا که داریم میبینیم یا اخبارای ناسا و مراکز علمی، اونم موقع بودجه کم بخورن، کمتر میتونن خبر و مطلب بیرون بدن. این اطلاعرسانی واسه خیلیا مهمه چون مردم با خبراشون در جریان علم میمونن، حتی گاهی بچهها الهام میگیرن و میرن دنبال علم.
یه مثال باحال: پروژه Universe of Learning (یعنی «جهان یادگیری») یه سری سازمان مختلف هستن که محتوا و آموزش به موزهها و آسماننماها میدن. گرنت این پروژه آخر امساله و دیگه تمدید نمیشه!
البته بعضی پروژهها هنوز به کلی حذف نشدن مثل پروژه بعدی ناسا به اسم Habitable Worlds Observatory که هدفش ساخت تلسکوپ بعدی شبیه هابل ۲ هست (Habitable به معنای قابل سکونت و Observatory یعنی رصدخانه). این هنوز توی برنامه هستش ولی با بودجه خیلی کمتر.
همکاری تلسکوپا هم نکته مهمیه: هابل مخصوص کارای نور فرابنفش (UltraViolet یا همون UV) خفن کار میکنه و جیمز وب توی مادون قرمز نزدیک (Near-Infrared)، کنار هم کلی چیز عجیب پیدامون میکنن. با همکاری تلسکوپ X-ray چاندرا (این یکی هم قرار بود از ۷۰ میلیون سال ۲۰۲۴ برسه به هیچی تو ۲۰۲۶ یعنی کلاً قطع شه! X-ray یعنی اشعه ایکس) کلی عکس و داده باحال میسازن. مثلاً پیدا کردن کهکشانهایی با “Redshift 13” یعنی نوری از بیش از سیزده میلیارد سال پیش. (Redshift یعنی انتقال به سرخ که نشون میده اجرام آسمونی چقدر قدیمی یا دورن).
پروژه Rocky World هم با ترکیب دادههای این تلسکوپا سعی میکنه بفهمه آیا سیارههایی که دور ستارههای نوع M میگردن (M-dwarf ها یعنی ستارههای قرمز کوچک که تو کهکشان شیری زیاد داریم)، میتونن جای زندگی باشن یا نه.
آخرش دانشمندای حاضر توی جلسه نجوم آمریکا (American Astronomical Society یا همون AAS) تاکید کردن باید جلوی این کاهش بودجه رو بگیرن و به نمایندهها بگن علم فضا و ناسا هم به امنیت و پیشرفت آمریکا کمک میکنه.
در کل، هیچ تصمیم نهایی تا وقتی ناسا دقیقاً اعلام نکنه، گرفته نشده. تیمها دارن آماده میشن، اما هنوز دارن طبق روال کارشونو میکنن. خلاصه حرف اینه که اگه بودجه کمتر شه، دیگه اون همه خبرای هیجانانگیز از هابل و جیمز وب کمتر میشن و فرصتامون واسه کشف دنیاهای جدید شاید کمتر شه.
منبع: +
