بیا این داستان رو بشنو! همین چند وقت پیش، باستانشناسها توی کوههای پیرنه اسپانیا، یه دنده انسان ۴۰۰۰ ساله رو پیدا کردن که یه سَریتیر سنگی (یعنی همون پیکان که از سنگ چخماق ساخته میشده) هنوز توش مونده بود! فکر کن چهار هزار سال از اون اتفاق گذشته و این تیر هنوز دنده رو سوراخ نگه داشته!
حالا جالبیش اینجاست که طرف با وجود این جراحت وحشتناک، زنده مونده! دانشمندا بررسی کردن و فهمیدن استخون دور زخم ترمیم شده؛ یعنی تیر رو از توی بدنش در نیاوردن و همونجوری استخون دورش جوش خورده. یعنی طرف، بقیه عمرش رو با همون تیر توی دندههاش گذرونده و باهاش زندگی کرده!
این کشف توی یه غار معروف به اسم Roc de les Orenetes اتفاق افتاده که بالای کوههای پیرنه و جزو منطقه کاتالونیا توی شمالشرق اسپانیاست. زبونم لال این غار رو دارن از ۲۰۱۹ حفاری میکنن و تا الان بالای هزار تا استخون انسانی پیدا کردن! سن این قبرها رو هم با روش کربن-۱۴ (این روش برای تعیین قدمت اشیا از روی میزان کربن-۱۴ موجود توشون استفاده میشه) اندازه گرفتن و بین ۴۱۰۰ تا ۴۵۰۰ سال پیش تخمین زدن.
سرپرست پروژه، یه باستانشناس پیشاتاریخ به اسم کارلوس تورنرو از دانشگاه خودمختار بارسلوناست و کلی هم تیم داره. توی دانشگاه ادینبرو هم یه زیستباستانشناس (Bioarchaeologist یعنی کسی که هم درباره انسانهای قدیمی تحقیق میکنه هم بقایای استخوانی رو بررسی بیولوژیکی میکنه)، به اسم میگل آنخل مورنو، داره روی بقایا مطالعه میکنه. اونها یافتههای خودشون رو سال ۲۰۲۴ توی ژورنال American Journal of Biological Anthropology (که یه نشریه علمی معتبر تو حوزه انسانشناسی زیستی هست) منتشر کردن.
تا الان تو این غار بقایای حداقل ۵۱ نفر رو پیدا کردن که سن و جنسشون هم مختلف بوده. این در واقع یه گور دستهجمعیه! و نکته غمانگیزتر اینه که حداقل شش نفرشون گویا در نبرد یا خشونت کشته شدن. زخمهایی که پیدا کردن بیشتر توی قسمت بالایی بدن بوده، مثلاً روی دندهها و دستها. از کمی دقیقتر نگاه کردن معلوم شده که برای حمله به این افراد، از انواع سلاح و مواد اولیه استفاده شده بود: بعضاً سنگ چخماق و بعضاً ابزار دیگه. حتی برای یکی از اسکلتها، کاملاً مشخصه که ساعد دستش رو قطع (amputate) کردن! قطع عضو یعنی قطع کردن کلی یه عضو بدن، که خیلی نشونه خشونت شدید اون زمانهاست.
پژوهشگرا یه عبارت جالب تو گزارششون نوشتن: شواهد نشون میده تو اون منطقه کوهستانی با ۱۸۳۶ متر ارتفاع (۶۰۲۳ فوت از سطح دریا) حتی بین گروههای کوچیک هم خشونت و درگیری و مرگ وجود داشته. یعنی دوران برنز زودهنگام (اوایل عصر برنز) هم، اوضاع به اون خوشی که فکر میکردیم نبوده و آدمها گاهی حسابی با هم سرشاخ میشدن!
تازه این فقط یکی از داستانهاست. تو بقیه نقاط مثل پرو و بریتانیا هم یافتههایی از خشونت بیسابقه، جنازههای پر از زخم، و حتی مراسماتی مثل بریدن زبان و آدمخواری (!) کشف شده — واقعاً دوران جالب و پر ماجرایی بوده!
در مورد همین دنده تازه کشفشده، دانشمندا گفتن قراره با تکنیکهای خفنتری هم بررسیش کنن. مثلاً X-ray microtomography که یه مدل سیتیاسکن پیشرفته و ریزدقته (میکروتوموگرافی با اشعه ایکس) یا بررسی شیمیایی و آزمایش DNA. اینجوری شاید بتونن اطلاعات بیشتری در مورد هویت فرد، سبک زندگی اون افراد یا حتی نوع بیماریهاشون به دست بیارن.
راستی، هنوز جنسیت و سن دقیق اون فردی که تیر توی دندهش بوده رو گزارش نکردن، ولی طبق زاویه ورود تیر احتمال میدن که از پشت بهش شلیک شده بوده — که یعنی احتمال کمین و حمله ناگهانی وجود داشته. در کل، این کشفها دارن نشون میدن حتی تو مناطق به ظاهر دور از دنیا، مردم با خشونت و خطر سر و کار داشتن.
خلاصه، هروقت فکر کردی آدمهای قدیم همشون با صلح و صفا گوسفند میچروندن، یادت نره شاید یکی مثل همین فرد هزاران سال تیر رو تو بدنش حمل کرده و با بقیه جنگیده! علم باستانشناسی همیشه سورپرایزای جدید داره برامون.
منبع: +
