بذارین یه داستان باحال براتون بگم – همون داستان مشهوری که ناسا چند سال پیش زد یکی از فضاپیماهاش رو کوبوند به یه سیارک! اسم پروژهشون بود DART یعنی Double Asteroid Redirection Test و هدفش هم این بود که ببینن اگه یه سیارک بزرگ خطرناک داشت میومد سمت زمین چطوری میتونیم مسیرش رو عوض کنیم که زمین رو تهدید نکنه.
این اتفاق مهم تو تاریخ ۲۶ سپتامبر ۲۰۲۲ افتاد. فضاپیمای ناسا با سرعت وحشتناک (حدود ۲۴،۰۰۰ کیلومتر بر ساعت! یعنی چیزی معادل ۱۵ هزار مایل در ساعت) رفت و دقیق خورد وسط سیارک Dimorphos. این سیارک خودش دور یه سیارک دیگه به اسم Didymos میچرخه. نکته اینجا بود که DART هم تونست مسیر Dimorphos رو تغییر بده – مدارش حدود نیم ساعت کوتاهتر شد – هم کاملاً شکل ظاهریش رو عوض کرد! خلاصه اول همه گفتن چه پروژه موفقی بود و خیالمون از بابت دفاع در برابر سیارکهای خطرناک راحت شد. (راستی، سیارک یعنی یه تیکه سنگ بزرگ که معمولاً بین مریخ و مشتری پرسه میزنه و گاهی بعضیاشون راهشونو کج میکنن سمت زمین.)
ولی یه نکتهی عجیب بعدش این بود که تیکهسنگهای گندهای (بهشون Boulder میگن یعنی سنگهای درشت مثلاً بین ۲۰ سانت تا سه و نیم متر) که از سیارک کنده شدن، انگار رفتار عادی ندارن! اولش فکر میکردن این تیکهها همینطوری تصادفی پخش میشن و با یه سرعت معقول حرکت میکنن، ولی طبق یه تحقیق جدید (که ۴ جولای ۲۰۲۴ تو نشریهی The Planetary Science Journal منتشر شد)، این سنگها سه برابر بیشتر از چیزی که تصور میشد، شتاب گرفتن و جالبتر اینکه با یه الگوی خاص دور سیارک پخش شدن، نه اینکه همینطوری هرکی هرکی! یعنی انگار یه عامل ناشناختهای داره هدایتشون میکنه.
ماجرا از این قراره که یه فضاپیمای اروپایی به اسم LICIACube هم همراه DART بود و موقع تصادف عکس و فیلم میگرفت. دانشمندا اومدن ۱۰۴ تا از اون تیکهسنگها رو که اندازهشون از ۰.۷ تا ۱۱.۸ فوت (همون ۰.۲ تا ۳.۶ متر) بود رصد کردن و فهمیدن اینا با یه کیک اضافه (کیک یعنی انگار با انرژی بیشتر یا یه ضربهی بیشتر) فرستاده شدن بیرون. Tony Farnham، محقق ارشد این تیم، گفت این “کیک اضافه” محاسبات ماموریتهای بعدی رو به کلی تغییر میده. چون موقع برنامهریزی برای دفاع از زمین، باید این موضوعات ریز رو هم در نظر بگیریم.
حتی چینش این سنگها هم عجیبه. Jessica Sunshine از تیم محققان گفت: «اگه یه سیارک واقعاً داشت میومد سمتمون و باید دقیق مسیرش رو عوض میکردیم که به زمین نخوره، این جزییات کوچیک، حیاتی میشن. یعنی مثل بیلیارد بازیکردن تو فضاست؛ همه چی باید حسابشده باشه، وگرنه ممکنه بدجوری توپ تو جیب نره!»
حالا، این اولین بار نیست که اتفاقات عجیب اطراف DART دیده میشه! یه بار تو آپریل ۲۰۲۴، بعضی از این تختهسنگهای گنده، طبق تحقیقاتی معلوم شد شاید چند هزار سال دیگه برن سمت مریخ و اونجا خودشون رو بکوبونن! کی میدونه، شاید آیندگان انسانی تو مریخ داشته باشیم و این واسشون دردسر بشه.
حتی سال ۲۰۲۳، شبیهسازیها نشون داد که بعضی از سنگریزههای کوچیکتر کندهشده احتمالاً تا حدود ۳۰ سال دیگه به سطح زمین برسن – البته نه اینکه خطرناک باشن، بلکه اگه بیان، احتمالاً یه بارش شهابسنگ زبیا درست میکنن، ولی خطر جدی نداره.
با همهی این حرفا، هنوز روشی که ناسا با DART امتحان کرد – یعنی Kinetic Impactor (یعنی با سرعت زیاد بکوبی به سیارک که مسیرش عوض شه) – بهترین گزینه برای دفاع از زمین در برابر سیارکهای جدیه. دانشمندا هنوز باور دارن اگه یه سیارک با احتمال تهدید واقعی در راه باشه، همین روش کاربردیه؛ فقط باید شرایط و نتایج بعدی رو دقیقتر بررسی کنیم.
این نگرانیها موقع صحبت روی سیارک معروف به city killer (قاتل شهر!) یعنی ۲۰۲۴ YR4 هم مطرح شد. مدت کوتاهی فکر میکردن این سیارک ممکنه حدود ۳ درصد احتمال برخورد به زمین رو تا سال ۲۰۳۲ داشته باشه، ولی فعلاً خیالتون راحت باشه: احتمال برخورد الان صفره! تازه، این صحبتا وقتی پیش اومد که حرف کاهش بودجه ناسا هم تو دولت ترامپ زده شد و دانشمندا نگران شدن مبادا نتونیم سیارکهای خطرناک رو به موقع شناسایی کنیم.
جالب اینجاست که قراره فضاپیمایی به اسم Hera از آژانس فضایی اروپا سال بعد برسه به سیارک Dimorphos و با دقت بیشتری همهی این اتفاقات و تیکهسنگهای پخش و پلا رو بررسی کنه. اون موقع تازه خواهیم فهمید دقیقاً بعد از ضربه DART چه بلایی سر سیارک و اطرافش اومده.
خلاصهی کلام اینکه:
- پروژه DART ناسا موفق شد مسیر یه سیارک رو عوض کنه و امیدواری زیادی داد برای دفاع سیارهمون.
- اما سنگهای بزرگی که جدا شدن، رفتار غیرقابل پیشبینی دارن و این یعنی باید حسابی حواسمون باشه به جزییات چنین ماموریتهایی.
- بعضی از اون تیکهها ممکنه چند هزار سال دیگه خودشون رو به مریخ برسونن و شاید در آینده کلاً یه بارش شهابی جدید روی زمین از این سیارک داشته باشیم!
- با همهی نااطمینانیها، روش ضربه جنبشی (همون کوبوندن فضاپیما به سیارک!) هنوز بهترین راه مقابله با سیارکهای خطرناکه.
- تو سالهای آینده با ماموریت Hera اطلاعات بیشتری از این ماجرا و رفتار سنگها به دست میاریم و شاید کلی شگفتی دیگه هم ببینیم!
راستی، اگه باز دربارهی آسمون و سنگهای خطرناک و این چیزا نگرانی داشتی، مدام اخباری میاد – پس نگران نباش و اخبار علمی رو دنبال کن 😊
منبع: +
