بچهها، یه خبر خیلی باحال و فضایی دارم براتون! یه دنبالهدار عجیب و غریب تو منظومه شمسی دیده شده که از یه جای خیلی دور توی کهکشان راه شیری اومده – اسمش هم 3I/ATLAS هست. قشنگ یه مهمون بینستارهای یا همون Interstellar Visitor برامون اومده! بینستارهای یعنی شیای که اصلاً مال منظومه شمسی خودمون نیست و از یه جای دیگهی کهکشان سر درآورده.
حالا بذار براتون تعریف کنم این 3I/ATLAS دقیقاً چیه و چرا انقدر فضانوردا هیجان زده شدن. این دنبالهدار رو ۱ جولای کشف کردن و ظرف کمتر از یه روز ناسا تأیید کرد که واقعاً یه مهمون بینستارهای هست! یعنی تو این مدت، کلی آدم سرش گرم این شده ببینه دقیقاً با چه موجودی طرفیم و از کجا اومده.
خود 3I/ATLAS احتمالاً تا ۲۴ کیلومتر قطر داره! فکر کن، چه غولی! الانم داره با سرعت بیشتر از ۲۱۰هزار کیلومتر بر ساعت (یعنی چیزی حدود ۱۳۰هزار مایل بر ساعت) به سمت خورشید حرکت میکنه. قراره تو اواخر اکتبر ۲۰۲۴ به نزدیکترین نقطهش به خورشید (که بهش پریهل یا perihelion میگن – یعنی نزدیکترین فاصله به خورشید) برسه، بعدشم یه سلامی به ما میده و خداحافظ، واسه همیشه دوباره وارد فضای بینستارهای میشه!
حالا چرا همه انقدر ذوق دارن؟ چون تحقیقات جدید میگه این دنبالهدار حدود ۳ میلیارد سال از منظومه شمسی ما بیشتر عمرشه! یعنی وقتی حتی خورشید و سیارههای خودمون تازه داشتن شکل میگرفتن، این مهمونه تو کهکشان میچرخیده…
محققها با استفاده از یه مدل کامپیوتری باحال به اسم «Ōtautahi-Oxford»، که دانشمندای دانشگاه آکسفورد ساختن، محل تولد این دنبالهدار رو شبیهسازی کردن. این مدل هم با اطلاعات تلسکوپ فضایی گایا (که کلی ستاره تو کهکشان رو دونهبهدونه بررسی میکنه) کار میکنه. جالبه بدونین یکی از نویسندههای مقاله، متیو هاپکینز، این مدل رو برای پایاننامه دکتراش ساخته و دقیقاً یه هفته بعد از دفاع از تز، این دنبالهدار رو کشف کردن — قشنگ اصطلاحاً پروژهش جون گرفت!
طبق این مدل، احتمال خیلی زیاد 3I/ATLAS از «دیسک ضخیم» کهکشان راه شیری اومده. دیسک ضخیم یه بخشی بالاتر و پایینتر از دیسک اصلی خود کهکشان (یعنی جایی که خورشید و بیشتر ستارهها هستن) رو تشکیل میده. ستارهها و سیارههایی که اونجا هستن معمولاً به مراتب پیرترن. واسه همین، دانشمندها میگن این دنبالهدار ممکنه از همون زمانای خیلی دور، حتی قبل از تولد منظومه شمسی ما، توی فضا سرگردون بوده باشه.
تا حالا فقط دو تا شیء بینستارهای دیگه هم وارد منظومه شمسی ما شدن: اولی «اوموآموآ» (Oumuamua) که ۲۰۱۷ کشف شد و دومیش دنبالهدار «2I/Borisov» در سال ۲۰۱۹. جفتشون تقریباً مستقیم به سمت خورشید اومدن، اما 3I/ATLAS از یه زاویه کاملاً متفاوت داره میاد—یعنی گذشته و مسیرش احتمالاً فرق داره.
کریس لینتات، یکی از فضانوردهای تیم تحقیق هم گفت احتمال داره این دنبالهدار با احتمال دو سوم قدیمیتر از خورشید و کل منظومه شمسی خودمون باشه و کل این مدت تو فضای بینستارهای ول بوده. اما لطفاً یادتون باشه هنوز این نتایج داوری یا همون peer review (یعنی بررسی توسط چند کارشناس مستقل) نشده و باید دادههای بیشتری جمع بشه تا صد درصد مطمئن بشیم دقیقاً کی به دنیا اومده این دنبالهدار کهنسال!
یه نکته دیگه: هنوزم نمیتونن رد کامل دنبالهدار رو تا منشأ دقیق یه ستاره یا منظومه خاص بگیرن؛ چون بعد چنین زمانی، مسیرش هزار بار تو کهکشان تغییر کرده؛ فقط میتونن حدود جغرافیایی منطقه پیدایشش رو بگن.
حالا برسیم به بخش هیجانانگیزش! میگن ممکنه 3I/ATLAS همین امسال یه دُم خیلی خفن و بزرگ پیدا کنه. این دُم یا همون Tail همون جرگهای از غبار و بخار و گازه که وقتی یه دنبالهدار به خورشید نزدیک میشه، آب و یخ توش بخار میشه و فضا رو پر میکنه. آدمای خبره فکر میکنن چون دیسک ضخیم راه شیری معمولاً تو خودش مقدار زیادی یخ آبه، پس احتمالاً 3I/ATLAS هم کلی یخ آبی داره و به محض رسیدن به خورشید، بخار زیادی ایجاد میشه و یه دُم دیدنی و جذاب تشکیل میده!
این پدیده جالب ممکنه باعث بشه اطرافش (که به اون کُما یا coma میگن – یعنی ابر بزرگ و نورانی گاز و غبار دور هسته دنبالهدار) گندهتر و درخشانتر هم بشه و از زمین به چشم بیاد. البته بچهها، حیف که نمیتونیم فقط با چشم غیرمسلح ببینیمش؛ باید دستکم یه تلسکوپ آماتوری یا یه دوربین دوچشمی stargazing بگیرین (یعنی مخصوص رصد ستاره) تا شانس دیدنشو داشته باشین. بهترین زمان واسه دیدنش هم بین اواخر ۲۰۲۵ و اوایل ۲۰۲۶ خواهد بود.
در آخر، دانشمندها هنوز دارن اطلاعات جمع میکنن تا منشأ و ویژگیهای دقیقتر این مهمون شگفتانگیز رو دربیارن. شاید هیچوقت مشخص نشه دقیقاً از کدوم منظومه ستارهای اومده ولی همینکه بدونیم با یه دنبالهدار سه میلیارد ساله طرفیم، خودش کلی جذابه! خلاصه، حواستون به خبرای نجومی باشه – شاید امسال یا سالای آینده تو رصدخونههای خونگی، همچین شگفتیای رو هم با چشم خودتون ببینین!
پس اگه دوست دارین عجایب جهان رو کشف کنین، منتظر بمونین تا این پیرمرد بینستارهای با دُم بلندش بهمون سلام کنه 😄🚀✨
منبع: +
