خب بچهها، یه خبر خیلی جالب و خفن براتون دارم! یه تیم از دانشمندها اومدن و نشون دادن که میشه فقط با یه اسکن MRI از مغز آدم بفهمیم که بدنش چقدر سریع داره پیر میشه! یعنی لازم نیست کل بدن رو چک کنی یا سراغ آزمایش بزرگ و پیچیده بری، فقط یه MRI میگیری و همهچی رو میشه فهمید! 🔥
ایدهش اینه که دانشمندها یه ابزار ساختن که بهش میگن DunedinPACNI (این اسمش یه کم عجیب غریبه ولی خلاصه همون ابزاریه که سرعت پیری بدن رو با عکسبرداری مغز میسنجه). داستانش هم اینطوری شروع شد که این گروه کلی داده از افراد یه مطالعه بزرگ به اسم Dunedin Study جمعآوری کردن. توی این مطالعه، حدود ۱۰۰۰ نفر رو از زمانی که به دنیا اومدن تا الان که دیگه حدود ۴۵ ساله شدن، از همه نظر بررسی کردن؛ از قلب و مغز و کبد و کلیه و خلاصه همهچی! (این مطالعات طولانی رو میگن «مطالعات کوهورت»، یعنی یه عالمه آدم رو برای مدت زیاد دنبال میکنن تا ببینن چی به چیه.)
حالا دانشمندها اومدن MRI مغز این آدما رو که تو ۴۵ سالگی گرفته شده بود، با کلی الگوریتم یادگیری ماشین (یادگیری ماشین یعنی همون هوش مصنوعی که از دادهها یاد میگیره به جای اینکه یکی بهش برنامهنویسی کنه) بررسی کردن. توی این عکسها، حجم و ضخامت قسمتهای مختلف مغز و نسبت ماده سفید به خاکستری رو نگاه کردن (ماده خاکستری و ماده سفید یعنی بخشهایی از مغز که هرکدوم کار خاصی تو ارتباطات مغزی دارن). بعد این دادههای مغزی رو با تستهای سلامت جسمی و ذهنی و حتی ظاهر افراد (مثلاً چین و چروک صورت و اینا) مقایسه کردن! نتیجه؟ اونایی که مغز و بدنشون بیشتر افت داشته، سرعت پیریشون هم بیشتر بوده.
حالا خیلی جالبه که این مدلشون رو روی یه سری داده دیگه هم امتحان کردن; مثل دادههای بانک اطلاعاتی UK Biobank (یه بانک داده خیلی عظیم تو انگلیس که دادههای سلامتی رو جمع میکنه)، دادههای مطالعه آلزایمر آمریکا (ADNI) و حتی دادهای از پنج کشور آمریکای جنوبی! خلاصه این ابزارشون تونست تو این گروههای مختلف هم به همون دقت سابق پیری رو تشخیص بده. یعنی فقط مخصوص یه منطقه یا یه نژاد خاص نیست.
اینجاش حسابی باحاله؛ دیده بودن اونایی که سرعت پیری بدنشون (بر اساس این MRIها) بیشتر بوده، بیشتر در معرض مشکلاتی مثل سکته، بیماری قلبی، COPD (بیماریهای مزمن ریه)، ضعف بدنی (مثلاً کم شدن قدرت مشت کردن یا کند راه رفتن)، کم شدن حافظه و حتی مرگ زودتر بودن. پس دقیقاً همین الان، متوجه شدن که این ابزار ساده میتونه خطر اتفاقات جدی رو قبل از اینکه آدم حتی علائمشو نشون بده، پیشبینی کنه!
البته یه ابزار قبلی هم ساخته بودن به اسم DunedinPACE که با اندازهگیری متیلاسیون (یعنی یه جور تغییر شیمیایی روی DNA که بدون دست بردن توی ساختار ژن، کارکردشونو عوض میکنه؛ به اینا میگن تغییرات اپیژنتیکی) تو خون، سرعت پیری رو میسنجید. ولی مشکلش این بود که باید نمونه خون و آزمایشهای گرون داشت. اما ابزار جدید، فقط با MRI مغز کار میکنه که اتفاقاً بیشتر جاها از این عکسا میگیرن!
یه نکته دیگه اینکه کل این کار رو با کمک یادگیری ماشین ساختن، یعنی یه هوش مصنوعی اومده از این حجم عجیب دادهها یاد گرفته و تونسته ارتباط بین ساختار مغز و پیری بدن رو کشف کنه. اینکه مغزت چه شکلی باشه، کلی نشونه درباره اینکه بدنت تو چه وضعیه میده!
آقای احمد حریری، استاد روانشناسی و نوروساینس (همون علوم مغز و اعصاب!) دانشگاه Duke که نفر اول این مقالهست، گفته: هرچی سرعت پیری بیشتر باشه، ریسک یه عالمه مریضی مثل دیابت، سکته مغزی، دمنس یا فراموشی، و حتی مرگ زودتر هم بالاتر میره.
حالا دانشمندها دارن تلاش میکنن استانداردهایی درست کنن که بگن چه سرعتی تو پیری «خوب» محسوب میشه و چه سرعتی نشوندهنده پیره شدن زودرسه. اینطوری میشه شاید تو آینده حتی سبک زندگی و درمانها رو با این تناسب تنظیم کرد.
یکی از پزشکای هاروارد باسم دکتر دنیل هندرسون (که خودش تو تحقیق نبود) گفته اینکه این ابزار تو کشورهای مختلف با جمعیتای متفاوت هم جواب داده خیلی مهمه؛ چون نشون میده احتمالاً تو دنیای واقعی هم میشه ازش کمک گرفت. البته میگه بهتره روی دادههای ژنتیکی متنوعتر هم تست شه، چون هنوز فرقهای ژنی بین مردم دنیا زیاده!
اِتان ویتمن از نویسندههای مقاله هم گفته که اگه این ابزار بالاخره مورد تایید پزشکا هم قرار بگیره، امکان داره بتونه به مردم کمک کنه قبل از اینکه بدنشون واقعا دچار مشکل شه، بدونن که خطر قراره تجربه کنن یا نه و زودتر دست به کار شن. خودشون هم تعجب کردن که میشه بیماری رو حتی قبل از شروع علائم پیشبینی کرد؛ این نشون میده چرا پژوهش درباره پیری، مخصوصا تو آدمای سالم و سن پایین، اینقدر مهمه.
یکی دو تا خبر دیگه هم کنار این ماجرا گفتن که مثلاً یه مدل هوش مصنوعی هست که با یه سلفی سن بیولوژیکی (یعنی عمری که واقعا بدن گذرونده نه سنی که روی شناسنامهته!) رو تشخیص میده، یا داستان تائورین که به عنوان مکمل ضدپیری سر و صدا کرده اما فعلاً شواهد کافی نداره.
در کل، این ابزار MRI-محور میتونه یه انقلاب بزرگ تو پزشکی کنه و باعث شه پزشکا خیلی زودتر سراغ پیشگیری برن و هرکسی بتونه روند پیری خودش رو دنبال کنه. خلاصه که دستاورد بزرگیه و احتمالاً تو سالای آینده بیشتر ازش خواهیم شنید!
پینوشت: اگه دوست داری بدونی مغزت چه عالم عجیبیه، یه کوییز باحال آنلاین هم بود که اطلاعات عمومی درباره مغز رو میسنجه. امتحانش ضرر نداره! 😉
منبع: +
