هی بچهها، خبر داغ رو شنیدین؟ چند روز پیش بالای خورشید یه صحنه عجیب و غریب دیده شده که واقعاً آدمو شگفتزده میکنه! دانشمندها و عکاسهای نجومی یه توده گنده از پلاسما رو روی سطح خورشید کشف کردن که بهش لقب «هیولا» دادن. این “هیولا” انقدر عظیم و غولپیکر بود که پهناش از ۱۳ برابر کره زمین هم بزرگتر میشه! واقعاً وحشتناکه نه؟
این پدیده که شنبه ۱۲ ژوئیه درست روی شمالغربی خورشید ظاهر شد، باعث شد عکاسهایی از سراسر دنیا دوربینشون رو روش زوم کنن و کلی عکس توپ بگیرن. مثلاً مایکل یاگر از اتریش، سایمون متکالف از انگلیس و دیوید ویلسون که از اسکاتلند یه فیلم بینظیر ازش ثبت کرده. تازه ویلسون گفته این توده واقعاً مثل یه موجود ۴پا راه میرفته! برای همینه که بهش میگن “هیولا”. حتی توی شبکههای مجازی مثل ردیت و توییتر (که الان بهش میگن X) هم کلی سر و صدا کرده و اسم هیولا روش مونده.
حالا بیاین یه کم توضیح بدم اصلاً این پلاسما و پرتابه خورشیدی چیه! ببین، خورشید یه توپ آتشیه و سطحش پُر از گاز یونیزهست که بهش پلاسما میگن. پلاسما یعنی مادهای که نه جامده، نه مایع و نه گاز، بلکه بار الکتریکی داره و خیلی توی فضا پیداش میشه. حالا بعضی وقتا رو سطح خورشید، این پلاسما به خاطر خطوط مغناطیسی نامرئی که کل سطح خورشید رو احاطه کردن، مثل یه رشته خیلی روشن میزنه بیرون. به این رشتهها توی نجوم میگن prominence، یعنی زائدههای خورشیدی که براق و بزرگ از سطح خورشید میان بالا. همون پرتویی که شبیه شعله آتیش از آفتاب بیرون میاد!
این “هیولا” که الان داریم در موردش حرف میزنیم براساس تخمینها بیشتر از ۱۰۰ هزار مایل (حدود ۱۶۵ هزار کیلومتر) پهنا داشته و تقریباً ۳ ساعت در اوج خودش بوده. هر لحظه هم شکلش عوض میشده، عین این فیلمای هیولایی که هی فرم میگیرن و میخورن تو دل فضا. عکسها و فیلمهایی که از زائده گرفتن همه نشان میده که حتی تیکههای کوچیکتر پلاسما مثل قطرههای بارون با سرعت خیلی زیاد دوباره روی خورشید فرو میریزن. به این بارون پلاسما توی اصطلاح علمی میگن coronal rain – یعنی قطرات پلاسما که بعد از خنک شدن و فشرده شدن، با سرعت زیاد برمیگردن به سطح آفتاب. خیییلی خفن، نه؟
زائدههای خورشیدی معمولاً کوچیکتر از این هستن ولی بعضیاشون – مثلاً همین هیولا! – میتونن به اندازه ۱ میلیون مایل (۱.۶ میلیون کیلومتر) هم رشد کنن! تازه گاهی موقع خورشیدگرفتگی کل اینا رو میشه دید، مثلا همون گرفتگی کامل خورشید توی آمریکا که ۲۰۲۴ اتفاق افتاد.
یه نکته مهم هم اینه که همین زائدهها ممکنه بعضی وقتا از کنترل خارج شن و باعث اتفاقی به اسم CME بشن. CME یعنی “پرتابه جرم تاج خورشیدی”، یکی از بزرگترین انفجارهایی که رخ میدن و مقدار زیادی پلاسما رو با سرعت وحشیانه به فضا پرتاب میکنن. حالا اگه همچین پرتابهای به سمت زمین بیاد، میتونه روی میدان مغناطیسی زمین تاثیر بذاره و مشکلاتی مثل اختلال توی رادیو، یا حتی ماهوارهها و اینترنت هم پیش بیاره. ولی خیالت راحت، این هیولای خورشیدی هیچ CMEای نداشت و فعلاً خطری ما رو تهدید نمیکنه!
اما جالب اینجاست که بعد از “هیولا” دو تا زائده بزرگ دیگه هم روی خورشید ظاهر شدن (یکی دوشنبه ۱۴ جولای و یکی سهشنبه ۱۵ جولای) که اندازهشون از همین هیولا هم بزرگتر بوده و حتی CME هم پرتاب کردن – ولی خوشبختانه زاویه خروج این انفجارها جوری بوده که سمت زمین نمیان و با ما برخوردی ندارن.
راستی همه این اتفاقا نشون میده که خورشید این روزا توی فعالترین فاز خودش از چرخه ۱۱ ساله لکههای خورشیدی (یا بهش میگن solar maximum) قرار داره. یعنی تو این دوره، مغناطیس خورشید انقدر بیثبات میشه که پلاسما راحتتر جدا میشه و شور و هیجانی تو فضا ایجاد میکنه. خلاصه اگه بازم اخبار عجیبی از خورشید شنیدین، بدونین کاملاً طبیعیه چون خورشید هنوز توی اوج این چرخهشه.
جمعبندی کنم: همونطور که گفتیم، این “هیولا” واقعاً یکی از جالبترین و عجیبترین پدیدههای خورشیدی اخیر بود که هم دانشمندا رو هیجانزده کرد، هم عکس و کلیپاش بین مردم پخش شد. یادمون باشه خورشید فقط یه دایره زرد ساده تو آسمون نیست، هر لحظه هزاران اتفاق خفن تو دلش داره رخ میده، فقط لازمه با دقت نگاه کنیم!
راستی اگه دوست دارین درباره پدیدههای عجیب دیگه خورشیدی بدونین و ببینین مثلاً چه انفجارای عجیبی رخ داده، یه سر به سایتهای نجومی بزنین یا عکسای فضایی رو دنبال کنین، هر روز ممکنه یه سورپرایز تازه ببینین! 😃
منبع: +
