خب بچهها، بذارید یه کشف خفن رو براتون تعریف کنم؛ دانشمندها یه جایی زیر یخهای قطب جنوب پیدا کردن که انگار هزاران ساله داره مخفی زندگی میکنه! میدونید جریان از چه قراره؟ زیر اون تیکه بزرگ یخ در شرق قطب جنوب (East Antarctic Ice Sheet)، یه سرزمینیه که ۳۰ میلیون ساله دست نخورده مونده و رازهای عجیبی داره.
ماجرا از این قراره که دانشمندها دارن در مورد یه جور سطح صاف و مسطح صحبت میکنن که واقعاً زیر این همه لایه یخ قایم شدهست. این سطحها رو یه زمانی – از ۸۰ میلیون سال پیش تا حدود ۳۴ میلیون سال پیش – رودخونههای خیلی بزرگ و پرقدرت با فرسایش و گذر خودشون ساختن. فرسایش یعنی همین که آب و باد و این چیزا میان و کمکم سنگ و خاک رو میتراشن و صاف میکنن. حالا این سطحهای صاف در واقع جایی بودن که آب با خفنترین قدرتش حرکت میکرده!
یکی از دانشمندای این پروژه، نیل راس (Neil Ross) که یه متخصص ژئوفیزیکه (ژئوفیزیک یعنی بررسی ویژگیهای فیزیکی زمین با ابزارهای خاص)، گفته: «همیشه این سوال واسمون بود که چرا زیر یخهای قطب جنوب اینقدر سطحهای صاف پیدا میشه! حالا تونستیم پازل رو کامل کنیم و بفهمیم این سطحها چجوری ساخته شدن و الان هنوز چه نقشی روی جریان یخ دارن.»
حالا چرا این قضیه اصلاً مهمه؟ چون اگر روزی تمام این صفحه یخی شرق قطب جنوب آب بشه – فقط تصور کن! – آب دریاهای دنیا میتونه تا ۵۰ متر (یعنی تقریباً ۱۶۰ فوت) بره بالا. پس پیشبینی اینکه چقدر از این یخ ممکنه در آینده آب بشه، بستگی داره به اینکه دانشمندها بدونن کف اون صفحه یخ چطور بوده و چجوری روش شکل گرفته.
برای همین، پژوهشگرها اومدن و اطلاعات راداری قدیمی رو از چهار تا پروژه مختلف جمع کردن. رادار یه دستگاهیه که با امواج ویژه میتونه کفهایی رو ببینه که رویتشون غیرممکنه، مثلاً زیر یخ یا زیرزمین. وقتی به تصاویر راداری نگاه کردن، اون سطحهای صاف واقعاً تو چشم بودن، انگار میگفتن “هی، ما رو نگاه کن!” گاى پکسمَن (Guy Paxman)، یه ژئوفیزیکدان قطبی بریتانیایی گفته: «این سطوح صاف، با اینکه ۳۰ میلیون سال زیر یخ بودن، تقریباً دستنخورده موندن. یعنی بعضی قسمتهای یخپوشه قطب جنوب بیشتر محافظ این سطوح بودن تا این که خودشون باعث فرسایش بشن!»
یه نکته باحالتر: اون قسمتهای صاف، حدود ۳۵۰۰ کیلومتر از ساحل شرق قطب جنوب رو پوشش دادن – یعنی چیزی در حدود ۲۱۷۵ مایل! خیلیا فکر میکردن این سطوح ممکنه زمانی ایجاد شده باشن که قاره عظیم گاندوانا (Gondwana) تازه تیکهتیکه شده بوده؛ گاندوانا اسم همون خشکی خیلی عظیم قبلتاریخه که استرالیا، آفریقا، هندوستان و همین قطب جنوب فعلی جزوش بودن. پس این سطحها مال زمانی هستن که یخ روشون نبوده و بعداً کمکم قطب جنوب یخ زده.
ولی داستان فقط این نیست؛ بین این سطحهای صاف، شیارهای عمیق یا همون درههایی هست که گویا یخ در این مناطق خیلی سریعتر حرکت میکنه. لازم شد اینجا یه توضیح بدم: شیارهای عمیق یعنی جاهایی که سطح زمین افت زیادی داره و یخ با سرعت از اونجا عبور میکنه. دانشمندان احتمال میدن این شیارها رو آبهای زیر یخ (که میگن meltwater، یعنی آبی که از ذوب شدن یخ درست شده) قل خوردن و کندهکاری کردن، وقتی یخپوشه اون منطقه داشت بزرگ و بزرگتر میشد.
پس قضیه همینه: اون سطحهای صاف کارشون اینه که سرعت حرکت یخ رو پایین نگه دارن و جلوی اتلاف زیاد یخ رو بگیرن؛ اما توی شیارها، یخ سریع عبور میکنه و اینجاها ممکنه باعث فرار یخ و بیشتر شدن آب دریا بشه. تازه الان دانشمندها میگن اگه از زیر این یخها نمونهی سنگ برداریم و بیشتر آزمایش کنیم، میتونیم آیندهی یخهای قطب جنوب و حتی سطح آب دریاها رو بهتر پیشبینی کنیم.
در آخر هم یه جمله خفن از دانشمندها نقل میکنم: «شناخت شکل و نوع سنگهای این سطوح جدید بهمون کمک میکنه بفهمیم یخ چجوری تو شرق قطب جنوب سفر میکنه، و این یعنی پیشبینی دقیقتر بالا یا پایین رفتن سطح دریاها توی دوران گرمایش آبوهوایی.» خب، امیدوارم از داستان سرزمین فراموششده زیر یخهای قطب لذت برده باشین! اگر دوس دارین بیشتر درباره رمز و رازهای قطب جنوب بدونین، حتما یه سر به داستانهای اشعههای رادیویی عجیب و نقشههای جدید زمین یخزِده بزنین—واقعا دنیای شگفتانگیزیه!
منبع: +
