خب، بذارید یه حقیقت جالب براتون بگم: اصلاً و ابداً داستان «پسرا ذاتاً تو ریاضی قویترن، دخترا بهتر حرف میزنن» واقعیت علمی نداره! مدتها این باور (یا بهتر بگم، کلیشه) تو خیلی از فرهنگها جا افتاده بود، ولی یه تحقیق تازه تو مجله معتبر Nature حسابی این داستان رو زیر سوال برده.
ماجرا از اینجا شروع میشه که محققها تو فرانسه، مهارت ریاضی بیشتر از ۲.۵ میلیون بچه کلاس اولی رو رصد کردن. فقط تصور کن! تعداد خیلی زیادی بچه که تازه پا به مدرسه گذاشته بودن و هیچ تجربه قبلی خاصی نداشتن. نکته جالب اینجاست که ورودیشون (یعنی وقتی تازه مدرسه رو شروع میکنن) پسرا و دخترا هیچ تفاوت خاصی با هم ندارن؛ یعنی سطح ریاضی بچهها تو هر دو جنس تقریباً یکیه.
اما فقط چهارتا ماه که میگذره، یه هو پسرا نسبت به دخترا پیشرفت خیلی بیشتری نشون میدن! جالبه که این فاصله آخر سال چهار برابر بزرگتر میشه. یعنی یه چیزی تو مدرسه باعث میشه این فاصله بتدریج زیادتر بشه…
اینجا همون بخش حساس داستانه. قبلش همیشه میگفتن این تفاوتا ذاتی و ژنتیکیه، اما این تحقیق (و حتی چندتا تحقیق تو آمریکا) نشون داد اینجوری نیست و مدرسه و روش آموزش ریاضی عملاً سازنده این فاصله میشن.
یه نکته مهم: این مطالعه فرانسوی بر اساس یه طرح ملی بود که دولتشون از ۲۰۱۸ شروع کرد برای ارتقای سطح ریاضی بچهها. دولت اومد با همکاری دانشمندای علوم شناختی (یعنی همون آدمایی که روی مغز و یادگیری تحقیق میکنن) یه سیستم سنجش گذاشت. هر بچهای که کلاس اولی بود – فرقی هم نداشت سطح خانوادش چیه یا مدرسهش چقدر خوبه – موقع ورود، بعد از چهار ماه و بعد از یه سال، استعدادش تو ریاضی و زبان سنجیده شد.
دادهها خیلی شفاف بودن: اوایل هیچ تفاوت محسوسی وجود نداشت، اما بعد از چند ماه تفاوت واضح شد و پسرا جلو زدن. جالبتر اینکه حتی وقتی مدارس زمان کرونا تعطیل شدن، فاصله پسر و دخترها کمتر شد؛ ولی باز وقتی مدرسهها باز شدن دوباره این تفاوت بیشتر شد. این واقعاً نشون میده یه جای کار تو سبک تدریس یا فضای کلاسای ریاضی ایراد داره.
پرفسور الیزابت اسپِلکِی (Elizabeth Spelke)، استاد روانشناسی دانشگاه هاروارد و نویسنده مقاله، خودش میگه: «برام عجیب نبود جدا که فاصله جنسیتی هست؛ عجیب این بود که درست با شروع تدریس رسمی ریاضی این اتفاق میافته!» یعنی کلاس درس شروع میشه و فاصلهها خودش رو نشون میده.
حالا چندتا تحلیل دیگه هم شد. یکی از متخصصای تعلیم و تربیت تو بریتانیا گفت اینکه مدرسه باعث این اختلاف میشه موضوع نگرانکنندهایه. مثلاً شاید اونقدرا فرصت برابر برای تجربه و درگیرشدن با مسائل ریاضی یا اعتمادبهنفس تو دخترا زیاد نیست. البته بگیم: توی تحقیق، سطح اقتصادی، وضع خانواده و مدل مدرسه فرق نداشت و هنوز این فاصله برای همه برقرار بود.
ولی یه نکته باحال اینه که، حتی تو خونه هم انگار این تفاوتا پایهریزی میشه. Sabine Meinck، یکی از تحلیلگرا تو انجمن بینالمللی پیشرفت آموزشی، گفته بررسیهاش نشون میدن خانوادهها معمولاً با دخترا بیشتر سراغ کارهای سوادآموزی و کتابخوانی میرن، ولی پسرا بیشتر اسباببازی ساختنی و لگو بازی میکنند. (یعنی دخترا کتاب و داستان، پسرا بیشتر ساختن و سرهم کردن!) این روش بازی تو بچگی میتونه پایهای برای علاقه و درک ریاضی یا زبان توی مدرسه بشه. پس حتی بازیهای کودکی هم بیتاثیر نیستن.
حالا چی کار باید کرد؟ هنوز دقیقاً علت این شکاف رو نمیدونن. خودشون هم گفتن این مطالعه صرفاً مشاهدتی بوده – یعنی فقط مشاهده کردن و توضیح دقیق چراییش نیاز به تحقیقات آزمایشی و بیشتر تو خود کلاسها داره. هدفشون اینه که راهحلهایی پیدا کنن تا اگه یه چیزی واقعاً جواب داد، تو سطح گسترده اجرا بشه.
در کل، داستان فاصله ریاضی بین دخترا و پسرا اصلاً ذاتی یا ژنتیکی نیست. بیشتر به محیط مدرسه، روش آموزش و حتی آداب و رسوم خانواده برمیگرده. پس اگه دیدین یه دختربچه تو ریاضی زیاد پیشرفت نکرد، حتماً به خاطر «ذات» و «جنسیت»ش نیست؛ شاید فقط لازم باشه کمی روش نگاه و آموزشی که میگیره رو تغییر بدیم.
راستی، وقتی تو متن به چیزایی مثل “cognitive scientists” اشاره کردیم منظورمون دانشمندای علوم شناختی هست که روی یادگیری و مغز کار میکنن. “Socioeconomic status” هم یعنی موقعیت اقتصادی خانوادگی. “Pedagogy” هم یعنی آموزش و روش تدریس! همین باعث میشه بدونید چه خبره 😉
منبع: +
