اگه بهت بگم محققای دانشگاه Texas A&M یه تکنولوژی ساختن که باهاش میتونن سلولهای مغزی آسیبدیده رو تا حد زیادی خوب کنن، اونم با ذرات ریز و کوچیکی به شکل گل، باور میکنی؟ قضیه واقعاً همونقدر هیجانانگیزه که به نظر میرسه! اینا به این اختراعشون میگن «نانوفلاور»، یعنی ذرات نانویی که ظاهرشون مثل یه گل میمونه. نانو یعنی چیزی که ابعادش خیلی خیلی ریزه، در حد مولکول و اتم – پس با چشم عادی نمیشه دیدشون.
این نانوفلاورها از فلز ساخته شدن و طوری طراحی شدن که میتونن مستقیماً وارد سلول بشن و بخشی از سلول به اسم میتوکندری رو هدف بگیرن. حالا میتوکندری چیه؟ میتوکندری رو مثل نیروگاه کوچیک سلول تصور کن، جایی که سلول غذا رو به انرژی تبدیل میکنه و تقریباً همه کارای اساسی سلول بهش وابستهس؛ بدون میتوکندری درستحسابی، هیچ سلولی نمیتونه به خوبی کار کنه.
حالا مشکل کجاست؟ این نیروگاهها توی جریان تبدیل غذا به انرژی، یه سری چیزهایی تولید میکنن به نام «گونههای فعال اکسیژن» یا همون «reactive oxygen species» – اینا مولکولهایی هستن که حالت زیادی فعال و بیثبات دارن و اگه جمع بشن، میتونن به سلول آسیب جدی بزنن. این آسیب با اسم «استرس اکسیداتیو» هم شناخته میشه؛ یعنی همون فرآیندی که سلولها رو پیر میکنه و تو بیماریهایی مثل آلزایمر و پارکینسون نقش پررنگی داره.
حالا تیم تحقیقاتی به سرپرستی دکتر دمیتری کوروسکی (استاد دانشگاه) و با کمک دو تا محقق به اسم چارلز میچل و میخائیل ماتویئنکا، اومدن این نانوفلاورها رو روی سلولهای مغزی (شامل نورونها و آستروسیتها، که نقش حمایت از نورونها رو دارن) تست کردن. اونا دو نوع مختلف از این نانوفلاور رو امتحان کردن و بعد ۲۴ ساعت دیدن که ساختار و تعداد این میتوکندریها کلی بهتر شده و سطح استرس اکسیداتیو هم به صورت قابل توجهی پایین اومده.
کوروسکی میگه: حتی تو سلولهای سالم هم یه مقداری استرس اکسیداتیو طبیعیه، ولی نانوفلاورها انگار عملکرد میتوکندری رو خیلی ریز و دقیق تنظیم میکنن و باعث میشن مواد مضر تقریباً از بین برن! یعنی ماجرا اینجوریه که بهجای فقط پنهانکردن علائم بیماری، واقعاً داریم ریشه مشکل رو – که خرابی میتوکندریه – هدف قرار میدیم.
جالبترش اینه که تحقیق فقط به محیط آزمایشگاهی محدود نشد؛ اومدن روی یه کرم کوچیک آزمایشگاهی به اسم Caenorhabditis elegans هم امتحان کردن (اسم سختی داره، ولی زیاد ازش تو تحقیقهای مغزی استفاده میکنن). خلاصه به این کرمها هم نانوفلاور دادن و دیدن اونایی که نانوفلاور گرفتن، چند روز بیشتر از بقیه زندگی کردن و نرخ مرگومیرشون اوایل زندگی خیلی پایینتر بوده! یعنی نه فقط سلول، بلکه تو موجود زنده هم تاثیر مثبتی داشته.
تیم تحقیقاتی میخوان برن سراغ مدلهای حیوانی پیشرفتهتر (یعنی آزمایش روی حیوانات واقعی و نه کرم) تا هم بفهمن این ذرات چقدر ایمن هستن و هم چطور تو بدن پخش میشن، قبل از اینکه به فکر تست انسانی باشن. چون داروهایی که تا حالا برای محافظت از نورونها ساخته شدن، بیشتر علائم رو کم میکنن تا ریشه بیماری رو؛ مثل اینکه سرفه رو با شربت آروم کنیم، ولی منشا مشکل رو ول کنیم. اما این نانوفلاورها میتونن بازی رو عوض کنن.
مسئولین Texas A&M هم برای استفاده از نانوفلاور در درمان بیماریهای مغزی ثبت اختراع انجام دادن. تازه گروه کوروسکی قراره با دانشکده پزشکی همین دانشگاه همکاری کنه که ببینن این ذرات توی بهبود سکته مغزی و آسیب به نخاع هم جواب میده یا نه. به طور خلاصه، این کشف میتونه یه دگرگونی بزرگ تو درمان بیماریهای مغزی باشه.
نتایج کامل این تحقیق هم تو ژورنال علمی Journal of Biological Chemistry چاپ شده؛ اگر اهل منابع تخصصی هستی، میتونی بری سراغ اصل مقاله هم!
پس یه جمعبندی ساده: یه تیم خفن با نانوفلاورهای فلزی موفق شدن عملکرد نیروگاه سلولهای مغزی رو بهتر کنن، استرس اکسیداتیو رو کاهش بدن و حتی عمر کرمهای آزمایشگاهی رو زیاد کنن! اگه همین کار رو روی انسان هم بتونن تکرار کنن، میتونه واقعاً تو درمان بیماریهای مثل آلزایمر، پارکینسون و حتی آسیبهای مغزی انقلاب ایجاد کنه.
منبع: +
