خب بیا یه داستان باحال تاریخی رو با هم مرور کنیم! فکر کن ۶۰۰ سال پیش، یکی از اشرافزادهها اومده بوده قلعه کولنو (Castle Kolno) تو لهستان و موقع بازدید از قلعه، یه تیکه جواهر خوشگل و خاصش رو (که مطمئناً کلی ارزش داشته) میاندازه توی خندقِ قلعه و اصلاً نمیفهمه چی شده! حالا باستانشناسها اخیراً رفتن و با کلی زور زدن و گِلدرآوردن، این سنگ قیمتی رو کشف کردن؛ یه آمتیست بنفش که کلی تزئین شده بوده با نقره و روکشش هم با یه روشی خاص بهش طلا افزوده بودن که بهش fire-gilded میگن (fire-gilded یعنی با استفاده از جیوه و حرارت، یه لایه طلا رو به نقره اضافه میکردن؛ این کار یه مقدار خطرناک و گرون بود، مخصوص پولدارها).
دکتر لخ مارک (Lech Marek)، یکی از باستانشناسهای دانشگاه وروتسواف (دانشگاه توی لهستان) میگه احتمالاً این تکه جواهر یه زمانی بخشی از یه سنجاقِ زیبا یا چیزی مثل تاج بوده، البته احتمال تاج بودنش کمتره. خلاصه هرچی بوده، معمولی نبوده! چون معمولاً جواهرات قرون وسطی یا از توی گنجینهها در میان یا تو قبرها پیدا میشن، اما این یکی وسط یه موقعیت خیلی معمولی گیر افتاده؛ احتمالاً کسی موقع رفت و آمد به قلعه یا خروج ازش گم کرده بوده.
قلعه کولنو خودش داستان جالبی داره. این قلعه اوایل قرن ۱۳ ساخته شد؛ هم حالت قصرِ دوک رو داشته و هم یه جور اداره گمرکی بوده برای کنترل جابهجایی چوب (اون موقع جابهجا کردن چوب برای تجارت مهم بوده). دوک بولسواف سوم (Bolesław III) صاحب اصلیش بود و بعداً قلعه رو به یه عده شوالیه پولدار فروخت. البته قلعه بعداً کلی خرابکاری دید و تو سال ۱۴۴۳ وسط جنگهای داخلی سیلسیا (Silesia) کامل سوخت و از بین رفت.
باستانشناسها از سال ۲۰۱۰ اونجا رو شروع کردن به کاوش. یه عالمه وسایل نظامی، زین و برگ سواری و ظروف سرامیکی مخصوص قرن چهاردهم و پانزدهم رو از زیر خاک بیرون کشیدن. اما هیچی مثل این آمتیستِ بنفش جذاب نبود! اونا با آنالیز اسپکتروسکوپی رامان (Raman spectroscopy یعنی آزمایشی که با استفاده از لیزر، مولکولهای ماده رو بررسی میکنه تا بفهمه جنسش چیه) مطمئن شدن که این سنگ واقعاً آمتیسته و با فلورسنس اشعه ایکس (X-ray fluorescence یعنی تستی برای فهمیدن ترکیب فلزی – مثل اینه که ببینی جواهرت دقیقاً از چی ساخته شده!) متوجه شدن نقره بوده و با جیوه طلاکاری شده.
آمتیست تو دوران قرون وسطی واقعاً پرطرفدار بوده چون هم زیبا بوده و هم پر از معنی سمبلیک. گفته میشد اگه کسی آمتیست بذاره، از مستی، مسمومیت، نیش حشرات، نقرس (گوت)، خواب بد و حتی جادوی سیاه و خیانت و اسارت در امان میمونه! تازه آمتیست نماد ایمان، فروتنی و شهادت هم بوده.
مارک میگه انتخاب سنگ برای جواهراتِ اون موقع پشتش یه عالمه معنی نمادین و افسانهای بوده. مثلاً اگه درباره یه جواهر میگفتن قدرت جادویی داره، قیمتش فوراً نجومی بالا میرفت!
پس کی این جواهر گرونبها رو گم کرد؟ معلوم نیست دقیقاً کی بوده، اما دانشمندها مطمئنن طرف از قشر اشراف و پولدارها بوده؛ چون جواهر مشابه با این سبک فقط روی جواهرات لوکس اون دوران پیدا شده و این یه مورد خیلی خاصه. نکته جذابترش اینه که این جواهر مجلسی و اشرافی توی یه موقعیت خیلی ساده (مثلاً احتمالاً حواسپرتی یکی از مهمونا یا خدمتکارها) گم شده و ۶۰۰ سال باقت مونده زیر آب و گِل خندق!
خلاصه اگه به جواهرات تاریخی علاقه داری یا دوست داری از چیزهای خاص کشفشده زیر و رو خبر داشته باشی، یادت باشه آمتیست قلعه کولنو، یکی از خاصترین و جالبترین کشفهای باستانشناسی لهستانه – جواهری «درخور یه دوک» که یه روزی توی حادثهای ساده گم شد و حالا دوباره دیده شد!
پ.ن: اگه اهل ماجراهای تاریخی هستی، کشفهایی مثل دستکش آهنی شوالیهها تو قلعههای سوئیس، یا تالیسمانهای صلیبی کمیابِ لهستان و یا حتی جلد کتابهایی که با پوست فوک درست شده بودن (!) هم کشف شدن – بدون شک دنیای باستانشناسی پر از داستانهای باحاله که منتظرن کشف بشن!
منبع: +
