خب بچهها، بیاید با هم یه موضوع مهم و پرسر و صدا یعنی ADHD رو زیر ذرهبین بذاریم! اگه تو مدرسه بودین یا الان بچهای دارین، حتماً شنیدین که کودکان و نوجوانایی که اختلال کمتوجهی – بیش فعالی دارن، کلی دردسر میکشن. حالا ADHD دقیقاً یعنی چی؟ تو این اختلال، بچهها معمولاً مشکل تمرکز و حواسپرتی دارن و یکم شیطونتر و پرجنبوجوشتر از بقیهن. این مسئله، سر کلاس و تو روابط اجتماعیشون اثر میذاره و خلاصه کلی زحمت براشون درست میکنه.
حالا تو این چند سال اخیر، تعداد این بچهها هی داره زیادتر میشه و خب طبیعیه که معلمها و مدرسهها بیشتر دوست دارن واسشون کاری بکنن. میپرسین چه کاری؟ انواع برنامهها و مداخلات (همون روشهایی که تو مدرسه واسه کمک بهشون اجرا میشه) مثل تمرینای خاص، بازی یا آموزشهای متفاوت، مستقیم تو مدرسه پیادهسازی میشن تا شاید بچهها راحتتر با مشکلاتشون کنار بیان.
ولی تا الان واقعاً کسی دقیق و رسمی همه این روشهای مدرسهای رو با هم جمع نکرده بود که ببینه کدومش واقعاً جواب داده، اثرش جمعی چقدره و چه حوزههایی رو پوشش میده. منظور از تحلیل جمعی یا همون متاآنالیز، اینه که میان دادههای کلی تحقیقات قبلی رو با هم قاطی میکنن تا یه تصویر بزرگتر و دقیقتر بدن.
توی این مقاله، محققها واسه اولین بار اومدن و بررسی کردن که کلاً این آزمایشهای مدرسهای که به صورت رندوم (یعنی افراد و گروهها بدون دخالت انتخاب میشن، که خب از نظر علمی خیلی مهمه) واسه بچههای ۴ تا ۱۸ ساله اجرا شده، روی چه زمینههایی تاثیر داشته.
راحتم بگم: کلی تحقیق قدیمی و جدید (از سال ۱۹۸۰ تا ۲۰۲۴!) رو جمع کردن؛ بعدش ۲۶ تا تحقیق که شرایطشون میخورد رو انتخاب کردن و ۲۲ تاشون هم اومد توی متاآنالیز نهایی، با تعداد ۱۹۶۲ نفر شرکتکننده.
حالا نتایج چی بودن؟ همین الان بگم، بیشتر خبرها خوب بود!
مهمترین چیزها که فهمیدن:
- این آزمایشهای مدرسهای باعث شدن نشانههای کلی ADHD (یعنی هم مشکل توجه، هم بیشفعالی – هر دو با هم) بهبود پیدا کنه (دقتش این عدد d = -0.28 بود، که اگه دوست دارین بدونین، عدد منفی یعنی کاهش نشانهها، که خب خوبه!).
- بیتوجهی به صورت خاص بهتر شد (d = -0.33)؛ یعنی بچهها سرکلاس کمتر حواسشون پرت میشده و شاید معلمها کمتر حرص خوردن!
- عملکرد درسی بچهها هم بالا رفته (d = 0.37)؛ یعنی درس خوندنشون و نمرههاشون بهتر شده، که واقعاً خبر عالی برای خودشون و خونوادههاشونه!
- مهارتهای اجتماعی هم بهتر شد (d = 0.28)؛ یعنی بچهها راحتتر با بقیه کنار اومدن و تو جمع دوستاشون موفقتر بودن.
- مشکلات رفتاری بیرونی (externalising problems) هم کمتر شد (d = -0.32). حالا این چیه؟ یعنی کارای شلوغ، دعوا یا کاری که با رفتارای غیرعادی همراهه و بقیه رو اذیت میکنه کمتر شدن.
ولی یه نکته مهم این وسط اینکه، بیشفعالی/تکانشگری (hyperactivity/impulsivity) به طور خاص، زیاد فرقی نکرد (عددش: d = -0.09 و اصلاً از لحاظ علمی معنیدار نبود)؛ یعنی این روشها بیشتر رو توجه و رفتار اجتماعی جواب دادن ولی واسه بچههایی که خیلی بیشفعال یا بیقرارن، هنوز جای کار هست.
پس اگه بخوام خلاصه کنم: مدرسهها و معلمها با این روشها واقعاً تونستن کمک کنن که بچههایی که ADHD دارن تو درس و روابط اجتماعیشون موفقتر بشن و حتی شلوغبازیهاشون کمتر بشه؛ ولی اگه فقط مشکل «بیشفعالی» باشه، هنوز روش خاص و قوی واسش نداریم.
یه نکته جالب دیگه این بود که توی این مطالعات، تنوع (همون heterogeneity که یعنی تفاوت زیاد بین تحقیقها) بالا بود و همچنین ممکنه چون مثلاً معلمها خودشون گزارش میکردن، کمی خطا (reporter bias) وجود داشته باشه. یعنی شاید آدمهایی که خودشون تو جریان بودن گزارش کردن، یه کم جانبداری کردن.
در کل، محققها توصیه کردن که مطالعات آینده باید تمرکزشون رو بیشتر بذارن روی خود بیشفعالی و روشهایی طراحی کنن که این بخش هم بهتر پوشش داده بشه. اینطوری شاید یه سیستم پشتیبانی جامعتر برای همه بچههای ADHD داشته باشیم.
اگه سوالی داری یا دلت میخواد بیشتر راجع بهش بدونی، کامنت بذار، چون موضوع پرکاربرد و مهمیه، مخصوصاً واسه کسایی که تو خانواده یا مدرسه با این موضوع سروکار دارن!
منبع: +
