خب رفیق، میخوام برات یه داستان جالب و علمی درباره مریخ تعریف کنم که بهت قول میدم آخرش دربارهش فکر میکنی! تا حالا به این فکر کردی اگه واقعاً موجود فضایی روی مریخ زندگی میکردن، اوضاعشون چطور بوده؟ حالا طبق جدیدترین تحقیقها، باید میگفتن «چترها رو بیارین بیرون!» چون به نظر میاد مریخ اونقدر که تا الان فکر میکردیم خشک و بیآبوعلف نبوده.
این ماجرا با کار یه گروه دانشمند شروع شد، به رهبری آقای «آدام لوزکوت» که دانشجوی دکتراست تو دانشگاه اوپن در بریتانیا. اینا روی منطقهای به اسم «نوآکیس ترا» روی مریخ کار کردن. (نوآکیس ترا یه منطقه خیلی قدیمیه تو نیمکره جنوبی مریخه که تا همین اواخر خیلی بهش توجه نمیکردن.)
این فضاپیماها و مریخنوردها که فوق پیشرفته هستن با دوربینهای دقیق — مثلاً HiRISE یعنی یه دوربین با وضوح خیلی بالا روی مدارگرد مریخ ناسا — کلی عکس و اطلاعات از سطح مریخ گرفتن. با بررسی این تصویرها، متوجه شدیم که روی مریخ چراغانی خط خطی خاصی دیده میشه که بهش میگن «کانالهای وارونه» یا تو اصطلاح خفن زمینشناسا «fluvial sinuous ridges». اگه اسمی سخت بود، خلاصه بگم: رودهایی بودن که حالا جاشون برعکس بیرون زده و مثل پشته رو سطح مریخ مونده؛ یعنی اون جایی که زمانی رود بودن، حالا برجستهتر از اطرافش مونده!
داستان هم اینطوریه: حدود ۳.۵ تا ۳.۷ میلیارد سال پیش، اون موقع که حتی روی زمینم دایناسورها هنوز نیومده بودن، مریخ یه سیاره نسبتاً گرم و خیس بوده! آبراهها و رودخونههای زیادی داشته که بعدها با آب رفتن و بخار شدن آبشون، تهنشینهایی باقی گذاشتن. این رسوبها ته رودخونه جمع میشدن و با گذر زمان حسابی سفت و مقاوم میشن. بعد باد و فرسایش بخشهای نرم خاک اطراف رو میبره، اما این رسوبات سر جای خودشون میمونن و میشن مثل یه کوه کوچیک.
تا قبل از این تحقیق، بخش نوآکیس ترا خیلی جدی گرفته نمیشد چون اون شواهد نواری و مشخص از رودخانه نداشت. ولی با بررسی این کانالهای وارونه، مشخص شد که باید حسابی اون منطقه آب داشته و حتی سیستم رودخونهای خیلی بزرگی هم اونجا فعال بوده.
حتی، بعضی از این کانالهای وارونه، شبیه تیکههای جدا جدا هستن که میلیونها یا میلیاردها سال سالم موندن و بعضیاشون هم هنوز سیستم رودخونهای خودشون رو حفظ کردن و طولشون به صدها کیلومتر میرسه!
نکته باحالترش اینه که این ساختارها به ما میگن شرایط اقلیمی مریخ تو اون دوران، پایدار و مناسب بوده — یعنی دوران جابهجایی زمینشناسی به اسم «انتقال نوآکیان به هسپریان» حدوداً ۳.۷ میلیارد سال پیش. (این اسم خارقالعاده یعنی عصرهای زمینشناسی مریخ، مثل عصرهای یخبندان یا دایناسورها روی زمین خودمون.)
طبق گفتههای دانشمندها، منبع اصلی آبی که این کانالها رو ساخته، احتمالاً بارش بوده! یعنی بارون یا تگرگ یا برف. (دقیقاً مثل چیزی که رو زمین میبینیم.) پس کاملاً به احتمال زیاد روزهای بارونی زیاد اون طرف داشتن! اگه زندگی روی مریخ اون زمان وجود داشته، احتمالاً باید چتر میبردن.
راستش قبلاً با مریخنورد «مارینر ۹» ناسا، تو دهه هفتاد، عکسهایی گرفتن که نشون میداد یه عالمه کانال خشکشده روی مریخه که حداقل ۳.۵ میلیارد سال قدمت دارن. ولی حالا این تحقیق با نگاه به جای دیگه، نشون داد آثار آب خیلی بیشتر بوده و شاید مریخ واقعاً خیلی شبیه زمین امروزی ما بوده.
یکی دیگه از مریخنوردهای ناسا به اسم «Curiosity» الان داره «دهانه گیل» رو بررسی میکنه؛ جایی که زمانی دریاچه بوده و حتی یه قله ۵ کیلومتری از رسوب وسطشه! (رسوبات، یعنی تهنشین شدن مواد جامد تو آب.)
جالبتر اینکه، مطالعه این مناطق مریخ واقعاً عجیبه. چون به گفته لوزکوت: «این مثل یه کپسول زمانیه از گذشته های خیلی دور. ما اینو داریم که زمین خودش سالهاست عوض شده و هیچ جا نمونهش رو نداری.» یعنی مریخ هنوز آثار میلیاردها سال پیش رو مثل روز اول نگه داشته.
در آخر، باید بدونی این تحقیقات فقط یه قدم دیگهست تو شناخت اینکه مریخ واقعا زمانی سیارهای شبیه زمین ما بوده، گرم، خیس و شاید کاملاً قابل سکونت! نتایج این کشف هم تو کنفرانس مهم نجومی به اسم «انجمن سلطنتی نجوم» تو دانشگاه دورهام بریتانیا ارائه شد. پس خلاصهش اینه که اگه زمانی مریخیها بودن، بدون چتر نمیتونستن بیرون برن! 😉
منبع: +
