اگه کوسهها رو فقط تو فیلمها دیدین یا فکر میکنین همهشون شبیه هم هستن، باید بگم اخیراً یه تیم ماجراجوی برنامه Shark Week، رفته بودن دنبال یه جور کوسهی عجیب و ناشناخته که بهش میگن «ماکوی سیاه» نزدیک سواحل کالیفرنیا. خب، داستان اینه که سال ۲۰۱۹، یه نفر به اسم Keith Poe – که متخصص علامتگذاری کوسهست – تو سواحل کالیفرنیا داشت کوسه میگرفت که ناگهان یه کوسهی خیلی بزرگ و فوقالعاده تیره به قلابش گیر میکنه. ظاهراً این کوسه از اون کوتاهبالههایی که بیشتر میشناسیم (اسم علمیشون Isurus oxyrinchus هست، یعنی کوسهی ماکوی باله کوتاه) هم بزرگتر و سیاهتر بوده!
کل این ماجرا شده موضوع یه قسمت جدید توی Shark Week به اسم «ماکوی سیاه اعماق» (Black Mako of the Abyss)—توی این قسمت، Keith Poe با چند نفر دیگه از متخصصها راهی آبهای عمیق نزدیک کالیفرنیا میشن تا بفهمن این کوسهی عجیب و غریب دقیقاً چی بوده.
این تیم متشکل بود از Kendyl Berna (دانشمند محیط زیست)، Dr. Tristan Guttridge (زیستشناس دریایی) و Paul de Gelder (نجات یافته حمله کوسه!). هدفشون این بود که حدود ۶۴ کیلومتر از ساحل فاصله بگیرن، اونجا با استفاده از کلی طعمه (مخلوط ماهی لهشده و خون که بهش میگن chum) و حتی هلیکوپتر (!) سعی کنن کوسهها رو نزدیک کنن و از «ماکوهای سیاه» نمونهی بافت جمع کنن تا برن سراغ آزمایش ژنتیکی و بفهمن با کی طرف هستن دقیقاً.
کوسههای ماکو معمولاً رنگشون بین آبی تیره تا خاکستریه و زیرشون سفید. اما این «سیاهها» یه حالت خیلی تیره و متفاوت دارن. توی برنامه حتی برای اینکه کوسهها بیان و حمله کنن، از ماکت کوسه سفید استفاده کردن تا ببینن واکنش ماکوها چجوریه. جالب اینجا بود که یه کوسه خیلی تیره و خشن واکنش نشون داد و ظاهراً انگار خصوصیات هر دو نوع ماکو رو داشت! هم ویژگیهای کوتاهبالهها، هم بلندبالهها (Isurus paucus یعنی ماکوی بالهبلند).
یه توضیح کوچیک: ماکوی بالهکوتاه و بالهبلند دو نوع کوسه هستن که بالهی جانبیشون بلنده یا کوتاه و بالهبلندها بدنشون کشیدهتر و رنگشون تیرهتره. البته ماکوی بالهبلند چون بیشتر توی آبهای خیلی عمیق و گرمتری زندگی میکنه، خیلی کمتر دیده شده و دانشمندا هم کمتر دربارهش اطلاع دارن. جالبه که حضورشون تو آبهای کالیفرنیا عملاً خیلی خیلی نادره.
با همه اینا، باز تیم شک میکنه شاید با ترکیبی از ماکوی بالهکوتاه و بالهبلند روبهرو شدن—یعنی هیبرید. هیبرید یعنی ترکیب دو گونه کوسه؛ قبلاً این را تو دنیا دیده بودن، مثلاً تو اقیانوس اطلس شمال غربی، کوسه چکشیسر چیندار با کوسه چکشی کارولینا ترکیب شدن یا تو استرالیا دو گونهی مختلف کوسه Blacktip Whaler ترکیب شدن.
ولی دانشمندا میگن هیبرید شدن ماکوهای کوتاهباله و بلندباله زیاد محتمل نیست. چون هیچ مدرک قوی نیست که این دو گونه تا حالا جفتگیری کرده باشن و اگه هم این اتفاق بیفته، بچهها معمولاً نابارور میشن و خودشون نمیتونن تولید مثل کنن. Jess Morgan – دانشمند ارشد بخش علوم حیوانی در کوئینزلند استرالیا – گفته اصولاً گونههایی که محدودهی جغرافیایی مشترک دارن لازم نیست هیبرید بشن و اگه هم این ترکیب موفقیتآمیز باشه، نهایتاً دو گونه یکی میشن!
حالا اینجا یه نکته فنی درباره ژنتیک: تنها راه قطعی که بفهمی یه کوسه واقعاً هیبرید هست یا نه، نمونهگیری بافت و تست DNA (یعنی اون اطلاعات ژنتیکی بدنه کوسه) هست. ولی مشکل اینکه این کوسههای ماکو مثل فشنگ تو آب حرکت میکردن و تیم نتونست نمونه بگیره! حتی Dr. Guttridge هم از توی قفس غواصی سعی کرد نمونه بگیره ولی نشد.
یه احتمال دیگه هم هست که اصلاً این کوسههای سیاه، همون ماکوی بالهبلند باشن که به دلایلی به ساحل نزدیک شدن یا ممکنه ماکوهای کوتاهباله باشن که یه جهش ژنتیکی (یعنی تغییر ناگهانی و تصادفی تو DNA) باعث شده پوستشون تیرهتر بشه تا تو آبای عمیقتر بهتر شکار کنن. تازه، تغییرات اقلیمی و گرمای زمین (Climate Change یعنی همون گرم شدن زمین) باعث شده محدوده جغرافیایی حیوانات مثل کوسهها جابجا بشه. مثلاً کوسه ببر (Tiger Shark) که قبلاً بیشتر در مناطق جنوبی بود، حالا رو به شمال حرکت کردن.
Kendyl Berna گفته: “من فکر میکنم شاید این کوسههای سیاه، همون بالهبلندها باشن که کمتر تو این آبها دیده شدن. کلاً وقتی یه ماکو میبینی که قیافهش با چیزی که علم میگه فرق داره، ممکنه فکر کنی وای این یه کوتاهباله عجیب و غریبه ولی شاید واقعاً یه بالهبلند باشه که اومده یه منطقه جدید!”
از طرفی متخصصایی مثل Douglas Adams از کمیسیون ماهی و حیات وحش فلوریدا میگن تنها راهی که میتونیم بفهمیم قضیه دقیقاً چیه همون آزمایشهای ژنتیکی هست، چون حتی دیدن ظاهری هم گاهی گمراهکننده میشه، مخصوصاً اگه دو گونه شبیه هم باشن یا هنوز کامل بزرگ نشده باشن.
تیم Shark Week البته هنوز ناامید نشده و امید داره بالاخره بتونه از یکی از این ماکوهای سیاه نمونه بگیره و راز این مهمونهای مرموز رو حل کنه.
اگه دوست داری این قسمتهای ویژه رو ببینی، Shark Week فقط روی کانال Discovery آمریکا پخش میشه؛ با اکانتهای استریم مثل Hulu+Live TV، DirecTV Stream، YouTube TV و یا HBO Max هم میتونی آنلاین ببینی. حتی اگه از خارج آمریکا نگاه میکنی، با سرویس VPN (یعنی شبکه خصوصی مجازی، ابزاری برای دور زدن محدودیت جغرافیایی اینترنت) هم میشه راحت دیدنش.
در آخر، داستان این کوسههای سیاه نشون میده که چقدر دنیای زیر آب پر از رازهایی هست که ما هنوز نشناختیمشون. چه ماکوی بالهبلند باشن، چه هیبرید یا حاصل یه جهش عجیب، فقط بدون یه نمونهی ژنتیکی نمیتونیم صد در صد مطمئن شیم. اما همین کنجکاویها دنیای حیات وحش رو جذاب میکنه، نه؟
منبع: +
