خب دوستان، یه خبر جالب از دنیای انرژی هستهای! اسلواکی بالاخره تونست دو تا راکتور هستهای قدیمی با مدل VVER-440 که از دوران شوروی مونده بودن رو تو نیروگاه Bohunice تو غرب کشورش کامل جمع و جور و نابود کنه. نیروگاه Bohunice این دوتا راکتور رو دهه ۷۰ میلادی ساخته بودن (یعنی حدود ۵۰ سال پیش!) و این راکتورها سالها برق بخش بزرگی از اسلواکی رو تأمین میکردن.
راستی، VVER-440 یعنی یه مدل خاص راکتور آبفشرده که توسط شوروی ساخته میشد. و اصلاً جالبه، این اولین بار بود که یه راکتور ساخت شوروی بیرون از خاک شوروی راهاندازی میشد!
پروژه تعطیلی (و جمع کردن) این راکتورها رو یه تیم بینالمللی به رهبری Westinghouse (یه شرکت معروف آمریکایی تو زمینه انرژی هستهای) و با همکاری شرکت اسلواکیایی VUJE انجام داد. کل پروژه هم زیر نظر بانک اروپایی بازسازی و توسعه (EBRD) و از محل یه صندوق مخصوص به اسم BIDSF تأمین مالی شد – این صندوق کارش حمایت مالی و فنی از تعطیلی ایمن نیروگاههای هستهای قدیمیه.
توی این پروژه، بچهها حدود ۶۷۰۰ تن سازه آلوده (یعنی تقریباً ۷۴۰۰ تُن به واحد آمریکایی!) و حتی قطعات بزرگی مثل مبدلهای بخار، پمپهای بزرگ و یه عالمه وسایل حساس رو با انواع دستگاههای روباتیک (یعنی همه چیز اتومات و ایمن!) جمع کردن و بیخطر کردن. حتی برای بریدن و جمعآوری قطعات، از دو روش تر و خشک (یه جورایی برشکاری توی آب – که جلوی پراکنده شدن پرتو رو میگیره – و روش معمولی) استفاده کردن تا کار دقیقتر و ایمنتر بشه. راستی، ۴۷۹ تُن زباله رادیواکتیو ثانویه هم جداگانه بازیافت و دفع شد. از اون طرف هم ۳۸۰۰ تُن مواد غیرآلوده و قدیمی که دیگه به درد نمیخوردن آزادسازی و خارج شدن.
بد نیست بدونید این نیروگاه بعد از اینکه واحد قدیمیترش (Bohunice A1) در سال ۱۹۷۷ به خاطر یه حادثه سوختگذاری از مدار خارج شد، تبدیل به ستون اصلی تولید برق هستهای اسلواکی شد. البته داستان همینجا تموم نشد! بین سالهای ۱۹۹۱ تا ۲۰۰۰ اسلواکی حدود ۳۰۰ میلیون دلار فقط خرج بهبود و ارتقای ایمنی این واحدها کرد؛ مثلاً سیستمهای خنککاری اضطراری و مقاومت در برابر زلزله و آتشسوزی. جوری که آژانس بینالمللی انرژی اتمی (IAEA) هم سال ۲۰۰۰ گفت سطح ایمنی این راکتورها به استانداردهای غربی رسیده.
ولی خب، یه نکته این وسط بود: اسلواکی برای اینکه بتونه عضو اتحادیه اروپا بشه، متعهد شد این راکتورها رو هرچه سریعتر خاموش کنه. واحد ۱ رو ۲۰۰۶ خاموش کردن، واحد ۲ سال ۲۰۰۸. نتیجه چی شد؟ اسلواکی برای یه مدت کوتاه مجبور شد برق وارد کنه و حتی یه مدت بحث بود که وسط بحران گاز روسیه و اوکراین سال ۲۰۰۹ دوباره یکی از این واحدها رو روشن کنن. ولی خب، اون ایده هیچوقت عملی نشد.
حالا تا سال ۲۰۲۳، کل بودجه تعطیلی و جمعآوری سایت از طریق اتحادیه اروپا و کشورهای اهداکنندهای مثل اتریش، دانمارک، فرانسه، ایرلند، هلند، اسپانیا، سوئیس و انگلیس به رقم ۶۳۸ میلیون یورو (یا ۷۴۵ میلیون دلار!) رسید. این یعنی کلی سرمایهگذاری و همکاری بینالمللی.
آقای Steven White رئیس این صندوق هم گفته این پروژه نشون داد همکاری بینالمللی واقعاً میتونه کوه رو جابجا کنه! یعنی نه تنها امنیت هستهای رو تضمین کردیم، بلکه ثابت کردیم این کارای سخت رو هم میشه ارزون و به موقع انجام داد. معاون انرژی اتحادیه اروپا هم گفت: با جمع کردن نیروگاه Bohunice عملاً یه استاندارد و الگو برای بقیه پروژههای مشابه گذاشتیم که بعداً به درد کشورهای دیگه میخوره.
اما الان وضعیت هستهای اسلواکی چطوره؟ حالا که Bohunice V1 جمع شده و سایتش تقریباً تا سال ۲۰۲۷ آماده استفاده مجدده (یعنی دیگه خبری از مواد رادیواکتیو نیست و میشه مثلاً پارک بسازن!)، اسلواکی هنوز ۵ تا راکتور فعال داره که تقریباً نصف برق کشور رو تأمین میکنن؛ حتی یه راکتور ششم هم داره ساخته میشه. دو تا واحد دیگه Bohunice که تو سال ۱۹۸۴ و ۱۹۸۵ راه افتادن، هنوز دارن کار میکنن. راکتورهای Mochovce 1 و 2 هم از اواخر دهه ۹۰ فعالن، Mochovce 3 هم سال ۲۰۲۳ به مدار اومده و چهارمیش هم در دست ساختـه.
در کل، تجربه موفق اسلواکی توی نابودی راکتورهای قدیمی شوروی (که بهشون میگن first-generation reactors، یعنی نسل اول) الان واسه خیلی کشورهای اروپای مرکزی و شرقی که هنوز همچین واحدهایی دارن، شبیه یه راهنما و الگو شده. الان دیگه ثابت شد حتی راکتورهای پیر و پر خطر هم میتونن بیدردسر جمع بشن، فقط باید حوصله و برنامهریزی و البته سرمایهگذاری کافی داشته باشی!
پس اسلواکی رسماً به گذشته هستهای شورویش خداحافظی کرد و داره با خیال راحت، با انرژی ایمن و سبز، خودش رو برای آینده آماده میکنه. 👏
منبع: +
