خب، یه خبر داغ (واقعاً داغ!) براتون دارم: تو سال ۲۰۲۳، حدود ۹۶ درصد از کل اقیانوسهای دنیا تجربه موج گرمایی بحـرانـی رو داشتن! یعنی تقریباً کل سطح آبها یهو عجیب گرم شد و این موضوع واقعاً بیسابقهاس. یه تیم دانشمند خفن یه مطالعهی تازه منتشر کردن که نشون میده موج گرماییهای دریایی تو ۲۰۲۳ هم از نظر وسعت، هم شدت و هم مدت، رکورد زدن و رکوردها رو ترکوندن.
اول بذار توضیح بدم موج گرمایی دریایی یعنی چی: موج گرمایی دریایی یا همون MHW (مخفف Marine Heatwave) یه بازه زمانیِ طولانیه که توش، دمای آب اقیانوسها غیرمنتظره و عجیب میره بالا. مثلاً اینکه چند ماه آب سطح اقیانوس به طور عجیبی داغتر از حالت طبیعیشه. خطرناکیش چیه؟ خب، این داغی زیاد ممکنه باعث سفید شدن مرجانها یا به قول فرنگیا coral bleaching (یعنی مرجانها از شدت استرس گرمایی رنگشون میپره و کمکم میمیرن)، مرگ و میرِ جمعیِ موجودات دریایی، یا اختلال توی شیلات (میگم شیلات یعنی همون ماهیگیری و پرورش ماهیه) و حتی بحران اقتصادی برا کسایی که از دریا زندگیشونو درمیارن بشه!
برگردیم به گزارش تازه: دانشمندا با استفاده از دادههای ماهوارهای و اطلاعات گردش آبهای اقیانوسی، اومدن دقیق بررسی کردن ببینن این موجهای گرمایی چه جوری بودن. خلاصهش اینکه سال ۲۰۲۳ از هرچی تا حالا ثبت شده، عجیبتر بود. مثلاً مدت موندگاری این موجهای گرما چهار برابرِ میانگین قبل بوده.
وایسا، هنوز تموم نشده، چون این موجهای گرما در ۹۶ درصد آبهای اقیانوسی دنیا رخ داده! مناطقی که بدترینش رو داشتن کجا بودن؟ شمال اقیانوس اطلس، بخشهای استوایی اقیانوس آرام و جنوبی، و شمال اقیانوس آرام. جالبیش اینه که موج گرمایی شمال اطلس ۵۲۵ روز طول کشید! تو جنوب غربی اقیانوس آرام هم رکورد بیشترین گستره و ماندگاری زده شد.
حالا چرا این اتفاق افتاده؟ دانشمندا میگن دلایلش مختلفه، مثل افزایش تابش خورشیدی (یعنی نور خورشید بیشتر به سطح دریا خورده چون ابرها کمتر بودن)، بادهای ضعیفتر، و تغییرات توی جریانهای اقیانوسی (بذار اینم بگم جریان اقیانوسی، همون رودخونههای عظیمیه که توی خود اقیانوس حرکت میکنن و دما و مواد مغذی رو پخش میکنن). حتی یکی دیگه از عوامل مهمش پدیده اِلنینیو بود. اِلنینیو (El Niño) یه سیکل آب و هوایی مشهوره که باعث میشه آب سمت شرق اقیانوس آرام گرمتر بشه. سال ۲۰۲۳ یه النینیوی حسابی داشتیم که باعث شد مقدار زیادی گرما از اعماق دریا بره توی جو. مثلاً توی اقیانوس آرام استوایی، دمای آب یهویی تا حدود ۱.۶ درجه سلسیوس فرق کرد، که خیلی زیاده!
حالا حتماً میپرسید آیا این یعنی دنیا رسیده به اون نقطه غیرقابلبرگشت تغییر اقلیمی؟ همون «نقطه واژگون» یا Climate Tipping Point؟ (نقطه واژگون یعنی همون شرایط خاصی که اگه عبورش کنیم، دیگه بعضی تاثیرات تغییر اقلیم برگشتناپذیر و همیشگی میشه). دانشمندا میگن جوابش هنوز قطعی نیست. پیشبینی این نقطه خیلی سخته چون اتمسفر و اقیانوس پره از چرخههای بازخوردی ــ یعنی یه چیز عوض شه، خیلی چیزای دیگه هم دنبالِش تغییر میکنن. پس تعیین دقیقش فعلاً ممکن نیست.
اما حتی اگه این نقطه رو هنوز رد نکرده باشیم، وضعیت سال ۲۰۲۳ نشون میده اکوسیستمهای دریایی (همون زندگی و طبیعت زیر آب!) و حتی کلی از انسانها که به این زیستگاهها وابستهان، کلی آسیبپذیر شدن. مثلاً جنگلهای کِلب (جلبکهای بزرگ)، مراتع علف دریایی و تپههای مرجانی، که همهشون واسه اکوسیستم خیلی مهمن و کلی خدمات اکولوژیک ارائه میدن، شدیداً ضربه خوردن. حتی اقتصاد کشورها و مناطق ساحلی تحت تاثیر قرار گرفته.
یه نکته دیگه هم اینه که این شرایط باعث میشه گونههایی که به آب گرم عادت دارن، بیان سراغ مناطق جدید. مثلاً تو کالیفرنیا دیدن که مارهای دریایی سمیِ استوایی کشیده شدن بالا ــ یعنی تا این حد دمای آب غیرعادی شده!
دانشمندا و کارشناسا میگن این تازه شروعشه. حتی یکی از محققها گفته: “این اتفاقات نتیجه تغییرات اقلیمیه و قراره زیادتر هم بشه؛ باید انتظار موجهای گرمایی شدیدتر هم تو دریا و هم رو خشکی رو داشته باشیم!” یعنی قشنگ داره هشدار میده که این موجهای گرما فقط یه هشدار کوچیک نیستن و احتمالاً هر سال بدتر میشه.
خلاصه، این داستان موجهای گرمایی سال ۲۰۲۳ یه جورایی زنگ خطر جدیه برای کل سیاره ــ نشون میده گرم شدن زمین نه فقط روی خشکی، بلکه روی دریا و زندگی کلی موجود و حتی زندگی ما آدما هم تاثیر عمیقی داره. پس اگه به دریا و همه زیباییهاش علاقه داریم، باید جدیتر به فکر تغییرات اقلیم و تاثیراتش باشیم، نه؟
منبع: +
