خب، بیاید یه بحث جالب رو باز کنیم! فکر کردید چرا بعضی از دوستامون وقتی استرس میگیرن زود قاطی میکنن، ولی بعضیهاشون خیلی آرومن و اصلاً به روی خودشون نمیارن؟ راستش دانشمندا مدتهاست شک داشتن که شخصیت (یعنی ویژگیهای پایدار رفتاری و فکری مثل درونگرا یا برونگرا بودن) و تیپ اخلاقی یا اون چیزی که بهش میگن temperamant (یه جور پایهی ذاتی خلق و خو) روی واکنش ما به استرس تاثیر داره.
اما تا حالا کمتر کسی اومده بود حسابی و تو سن حساس نوجوانی یعنی مثلاً ۱۱ تا ۱۷ سال، درست بررسی کنه این قضیه رو. یعنی دقیقاً زمانی که شخصیت کمکم میخواد شکل بگیره و آینده هر کسی رو میسازه.
حالا تو این تحقیق اومدن ۷۳ تا نوجوان سالم (که حدود ۶۳ درصدشون هم دختر بودن) رو بردن و یه استرس اجتماعی حسابی براشون درست کردن! مثلاً همون استرسهایی که همهمون سر کلاس یا تو جمع دوستا تجربه میکنیم، ولی اینجا دانشمندا اندازهگیری دقیق کردن.
چه چیزایی رو اندازه گرفتن؟
۱. کورتیزول بزاق — کورتیزول هورمونیه که موقع استرس زیاد ترشح میشه و بدن رو آمادهی جنگ یا فرار میکنه.
۲. آلفا-آمیلاز بزاق — یه آنزیم که سطحش با فعالیت سیستم عصبی استرسی تغییر میکنه.
۳. ضربان قلب و تغییرپذیری ضربان قلب — یعنی چقدر قلب تو موقع استرس تندتر و بینظمتر میزنه.
۴. میزان استرسِ “شخصی” یا همون چیزی که خود طرف حس میکرد.
حالا اومدن پروفایل شخصیت بچهها رو هم طبق مدل معروف Big Five (پنجگانهی شخصیت: برونگرایی، مسئولیتپذیری، سازگاری، گشودگی به تجربه و روانرنجورخویی) بررسی کردن. طبق مدل کلونینگر هم تیپ اخلاقی رو اندازه گرفتن (کلونینگر یعنی یه روانشناس که تیپهای اخلاقی مختلف مثل خودتنظیمی، اجتناب از آسیب و … رو تعریف کرده).
حالا بریم سر نتیجههای باحال:
- کسایی که برونگراتر بودن (Extraversion یعنی آدمایی که اجتماعیان و انرژی میگیرن از با بقیه بودن)، کمتر کورتیزول گرفتن. یعنی بدنشون، هورمون استرس کمتری ترشح کرد! انگار واقعاً اجتماعی بودن یه سپر در برابر استرس میسازه.
- اما از اون طرف، کسایی که Harm Avoidance بالاتری داشتن (یعنی آدمایی که همیشه دنبال دوری از خطر و نگرانیان)، هم واکنش کورتیزولشون شدیدتر بود، هم خودشون حس بدتری داشتن موقع استرس. Harm Avoidance رو میشه اینجوری تعریف کرد: “یعنی اون آدمهایی که خیلی مراقبن و دائم نگران آسیب یا درد و ناراحتی هستن.”
- یه نکته دیگه هم اینکه فقط آسیبپذیری به استرس (Stress Vulnerability یعنی اینکه چقدر احتمال داره طرف تحتِ استرس اذیت بشه) با حس ذهنی استرس رابطه معنادار داشت.
یعنی چی؟ یعنی انگار اینکه ما چه تیپ شخصیتی داریم (مثلاً برونگرا یا درونگرا بودن، یا زیاد دوری از خطر کردن) میتونه حتی تو همین سنین جوونی تعیین کنه بدنمون و ذهنمون چقدر به یک استرس واکنش نشون میده.
دانشمندا میگن نتیجه این تحقیق خیلی مهمه، چون اگه بتونیم بفهمیم چه شخصیتهایی بیشتر واکنش استرسی نشون میدن—مثلاً همونایی که Harm Avoidance بالاتری دارن—میتونیم زودتر براشون راهکار یا مشاوره بریزیم که نذارن دچار استرس شدید و طولانی بشن. مخصوصاً که تو نوجوانی مغز و ذهن هنوز داره شکل میگیره و این مداخلات خیلی مؤثرتره.
در کل، این تحقیق نشون داد که تیپ شخصیت و اخلاقی (یا همون پروفایل شخصیت) از همین سنین نوجوانی با واکنش بدن و ذهن ما به استرس گره خورده. پس اگه فکر میکنی خیلی سخت به استرس واکنش نشون میدی یا دوستات رو میبینی که راحتتر کنار میان، بدون خیلی از اینها ریشه در شخصیت و تیپ خلقوخوتون داره—و این اصلاً چیز عجیبی نیست!
آخر سر هم بگم: شناسایی زودهنگام کسایی که ممکنه به خاطر شخصیتشون بیشتر در خطر استرس باشن، میتونه کلی بهشون کمک کنه که آینده سالمتر و خوشحالتری داشته باشن. شاید بهتره هممون یه کم به مدل خلق و خوی خودمون دقت کنیم!
منبع: +
